Санлы байланыс каналларының кеңейиўи, мәлимлеме көлеминиң жедел өсиўи ҳәм медиа тутыныў әдетлериниң өзгериўи пуқаралардың жаңалықларды алыў ҳәм жүз берип атырған ўақыяларды баҳалаў усылларын сезилерли дәрежеде өзгертпекте. Дәстүрий ғалаба хабар қураллары менен бир қатарда интернет басылымлары, социаллық тармақлар ҳәм мессенджерлер барған сайын көбирек әҳмийетли роль атқармақта, бул болса контентке кириў имканиятларын сезилерли дәрежеде кеңейтеди, бирақ исенимсиз мағлыўматлардың тарқалыў қәўпин арттырады.

"Социаллық пикир" республикалық жәмийетлик пикирди үйрениў орайы тәрепинен пуқаралардың ғалаба хабар қуралларының жумысына, мәмлекетимиздиң мәлимлеме мәканында жүз берип атырған өзгерислерге мүнәсибетин үйрениўге қаратылған мониторинг изертлеўлери системалы түрде алып барылмақта.

Орайдың изертлеў жумысы жәмийетшиликтиң пикирин илимий таллаўға тийкарланған болып, халықтың медиа тутыныўының өзгешеликлерин, әҳмийетли ўақыяларға қызығыўшылық дәрежесин, ең көп мүрәжат етилип атырған жаңалықлар дәреклерин, сондай-ақ, пуқаралардың белгили бир мәлимлеме каналларын таңлаўын белгилейтуғын тийкарғы факторларды анықлаў имканиятын береди.

Сораўнама нәтийжелери соны көрсетеди, көпшилик респондентлер мәмлекетте болып атырған жаңалықлар ҳәм ўақыяларға қызығыўшылық билдиреди. Сораўдан өткерилгенлердиң үштен бир бөлегине шамаласы (30,0%) күн тәртибиндеги әҳмийетли мәселелерди турақлы түрде бақлап барады, дерлик ярымы (46,7%) болса ўақыт-ўақты менен нелер болып атырғаны менен қызыгыўшылық билдиреди. Респондентлердиң 18,1 проценти жаңалықларға аз мүрәжат етеди. Сораў қатнасыўшыларының тек ғана 5,2 проценти мәмлекеттеги ўақыялар менен қызықпайтуғынын атап өткен.

Мәмлекетимизде жүз берип атырған жаңалықлар, ўақыялар Сизди қызықтырады ма?

(сораў етилгенлер санынан % лерде).

Дифференциалластырылған таллаўлар соны көрсетти, мәмлекетте болып атырған жаңалықлар ҳәм ўақыяларға қызығыўшылық респондентлердиң жынысы, жасы ҳәм жасаў мәнзилине қарай өзгерип барады. Еркеклер ҳаялларға қарағанда тез-тез болып атырған ўақыяларға турақлы түрде қызығыўшылық билдирген (34,7% ке салыстырғанда 25,3%), ҳаяллар арасында болса ўақыт-ўақты менен жаңалықларды бақлап барыўшылардың үлеси жоқары болған (51,1% ке салыстырғанда 42,2%).

Жаңалықларға турақлы қызығыўшылықты қала халқы көбирек көрсетеди - 33,3% (аўыл - 26,3%), аўыллық жерлерде болса "аўа, гейде" жуўаплары басым (47,4%).

Жасқа байланыслы таллаўлардың көрсетиўинше, турақлы қызығыўшылықтың ең жоқары дәрежеси 35-44 ҳәм 55 ҳәм оннан жоқары жастағылар ушын тән (сәйкес түрде 36,7% ҳәм 38,3%). Ең аз қатнасқан топар 18-24 жастағы жаслар болып, олар арасында мәмлекеттеги ўақыялар менен турақлы түрде қызығатуғынлар 20,8 процентти қурайды, ярымынан көби (52,1%) бул ўақыт-ўақты менен әмелге асырады.

Мәмлекетимизде жүз берип атырған жаңалықлар, ўақыялар Сизди қызықтырады ма?

(сораў етилгенлер санынан % лерде).

Сораў нәтийжелери соны көрсетеди, мәмлекеттеги ўақыялар ҳаққындағы мағлыўматлардың тийкарғы дәреклери санлы коммуникация каналлары болып есапланады. Респондентлердиң ең көп үлеси жаңалықларды социаллық тармақлар арқалы алады - 49,9%. Мәлимлеме тутыныўында Telegram каналлары да салмақлы орын ийелейди, олардан респондентлердиң 46,4 проценти пайдаланады.

Телевидение жетекши мәлимлеме дәреклеринен бири болып қалмақта, сораўнама қатнасыўшыларының 42,1 проценти оны атап өткен. Респондентлердиң дерлик үштен бир бөлеги болып атырған ўақыялар ҳаққында YouTube каналлары ҳәм видеоблоглар арқалы билип алады - 30,3%. Интернет жаңалық сайтларынан респондентлердиң 10,1% пайдаланады.

Басқа мағлыўмат дереклериниң аудиториясы әдеўир аз. Жаңалықларды респондентлердиң 4,3 проценти туўысқанлары, дослары ҳәм танысларынан, 2,1 проценти радио арқалы, 1,3 проценти министрликлер, уйымлар ҳәм мәмлекетлик шөлкемлердиң рәсмий веб-сайтлары арқалы алады. Баспа ғалаба хабар қураллары сораўдан өткерилгенлердиң 1,1 процентинен пайдаланады.

Мәлимлеме дереклерин таңлаў көпшилик жағдайларда респондентлердиң жасына байланыслы. 18 жастан 24 жасқа шекемги ҳәм 25 жастан 34 жасқа шекемги пуқаралар арасында социаллық тармақларға талап жоқары болып, олардан сәйкес түрде 70,8 процент ҳәм 63,4 процент, сондай-ақ, Telegram каналларынан 60,4 процент ҳәм 57,9 процент пайдаланады. Үлкен жастағы топарларда телевидение көбирек әҳмийетке ийе болып, оның аудиториясы 18 жастан 24 жасқа шекемги респондентлер арасында 16,7 процентти, 55 жастан жоқары болғанлар арасында болса 71,1 процентти қурайды. YouTube каналлары ҳәм видеоблоглар барлық жас категорияларында салыстырмалы турақлы - 25,0 проценттен 34,1 процентке шекем талапты сақлап қалмақта.

Мәмлекетимиздеги жаңалықлар, ўақыя ҳәм ҳәдийселер ҳаққында қайсы мағлыўматлар дерегинен билип аласыз?

(% ке, көп вариантлы)

Респондентлер қандай да бир мәлимлеме дәреклерин таңлаўдың тийкарғы себеби сыпатында олардан қәлеген ўақытта ҳәм қәлеген орында пайдаланыў имканиятын көрсетеди - 37,9%. Дерекке исеним де үлкен әҳмийетке ийе болып, оны сораўнама қатнасыўшыларының 26,3 проценти, мәлимлемени алыўдың жеделлигин болса 26,1 проценти атап өткен.

21,9% респондентлер ушын материалдың түсиникли ҳәм әпиўайы баянланыўы әҳмийетли. Жаңалықларды қысқа ҳәм қысқа түрде алыў имканияты 17,4 процентти, информация бериўдиң қолайлы форматы болса 16,1 процентти тартады. Сораў қатнасыўшыларының және 18,2 проценти қәлиплескен әдетине бола белгили бир дәреклерди таңлайды.

Темалар ҳәм мазмун ҳәр қыйлылығы 8,3% респондентлер ушын әҳмийетли. Пикирлер менен танысыў ҳәм додалаўларда қатнасыў имканиятын сораў етилгенлердиң 2,9 проценти, мәлимлемениң объектив ҳәм қалыс берилиўин болса 2,8 проценти атап өткен. Сораў қатнасыўшыларының 4,2 проценти өзлериниң таңлаў себебин айтыўға қыйналған.

Не ушын сиз мәмлекетимизде жүз берип атырган ўақыялар ҳаққында хабар алыўда әйне усы мағлыўмат дереклеринен пайдаланыўды мақул көресиз?

(% ке, көп вариантлы)

Солай етип, өткерилген изертлеўлер соны көрсетти, көпшилик пуқаралар мәмлекетте жүз берип атырған ўақыяларға турақлы қызығыўшылық билдиреди ҳәм жаңалықларды алыўда ҳәм санлы, ҳәм дәстүрий дәреклерден пайдаланады. Ең көп мүрәжат етилетуғын каналлар - социаллық тармақлар, Telegram каналлары ҳәм телевидение. Онда жаслар көбирек социаллық тармақлар ҳәм мессенджерлерге үстинлик береди, кексе әўлад ўәкиллери арасында болса телевидение жетекши рольди сақлап қалмақта. Мағлыўмат дереклерин таңлаўда респондентлер, бәринен бурын, олардың ашық-айдынлығы, оларға исеним, материаллардың оперативлиги ҳәм түсиниклилигин есапқа алады.

Алынған нәтийжелер халықтың медиа қәлеўлериниң ҳәр қыйлылығын ҳәм ҳәр қыйлы аудитория топарларының жас өзгешеликлерин есапқа алыў зәрүрлигин сәўлелендиреди.