Мәмлекетимизде суў ресурсларынан ақылға уғрас пайдаланыў, ирригация системаларын модернизациялаў ҳәм суўды үнемлеў мәселелери мәмлекетлик сиясаттың тийкарғы бағдарларынан бирине айланды. Бул бағдарда алып барылып атырған жумыслар өз нәтийжесин бермекте.
Атап айтқанда, мәмлекетимизде 150 мың километр узынлықтағы дәрья ҳәм каналларды бетонлаў бойынша басланған жумыслар Наўайы ўәлаятының жыллық суў тутыныўына тең болған 1,3 миллиард куб метр суўды үнемлеў имканиятын бермекте. Ҳәзирги ўақытқа шекем 2 мың километр магистраль каналлар бетонланды, 721 километр канал, 525 километр лоток ҳәм жабық тармақлар қурылды. Бул мақсетлер ушын 3 триллион сум қаржы ажыратылды. Нәтийжеде 858 мың гектар жердиң суў тәмийнаты жақсыланып, 51 мың гектар жер пайдаланыўға киргизилди.
Мәжилисте суў инфраструктурасына тек ғана техникалық объект емес, ал экономикалық актив сыпатында қараў керек екенлиги атап өтилди. Атап өтилгениндей, бүгинги күнде дүньяда туризмди раўажландырыў, дем алыў зоналары, хызмет көрсетиў ҳәм исбилерменлик объектлерин шөлкемлестириў ушын дәрьялар, каналлар, суў сақлағышлары ҳәм көллердиң жағалық бойларынан пайдаланыў экономиканың ири бағдарына айланған.
Бундай жойбарлар көшпес мүлк ҳәм жерлердиң баҳасын арттырыў, район ҳәм қалалардың экономикасын жанландырыў, ишки туризм ҳәм хызметлер тараўын раўажландырыў, инвестицияларды тартыў, жаңа жумыс орынларын жаратыў, экологиялық турақлылықты жақсылаў имканиятын береди.
Жәҳән тәжирийбеси көрсеткениндей, суў инфраструктурасы әтирапындағы туризм жойбарларына киргизилген 1 доллардан алынатуғын экономикалық дәрамат 3-10 долларды қурайды.
Сол себепли жуўапкер уйымлар ҳәм ҳәкимлер суў инфраструктурасы объектлерин экономикалық нәтийжели жойбарларға айландырыў бойынша системалы жумыс алып барыўы зәрүр екенлиги атап өтилди.
Буның ушын бир қатар жаңа имканиятлар жаратылады. Атап айтқанда, қум-щебеньниң топланыўы жағалықлардың жуўылыўына ҳәм суў тасқынларына алып келетуғын орынларда қазып алыўға рухсат бериледи. Суў сақлағышлар ҳәм сел суў сақлағышлары, каналлар, коллекторлар, тәбийғый көллер ҳәм гидротехникалық объектлерди шөгиндилер ҳәм топырақтан тазалаў жумысларына исбилерменлер тендерсиз тартылады. Суў сақлағышлар ҳәм сел тоғайларында суўдан босаған жер майданлары егин егиў ушын аукцион арқалы ижараға бериледи.
Соның менен бирге, айырым аймақларда бул имканиятлардан нәтийжели пайдаланылмай атырғаны атап өтилди. Суў фонды участкаларында исбилерменлик, туризм ҳәм кеўилашар объектлерди жайластырыўға болатуғын 100 мың гектарға шамалас жерлер анықланған. Бул аймақларда 100 мың халықтың бәнтлигин тәмийинлеў, жылына 220 миллиард сум қосымша дәрамат дәрегин жаратыў имканияты бар.
Жуўапкерлерге суў фонды жерлерин ижараға бериў, мониторинг етиў, шәртнама дүзиў ҳәм есабат жүргизиў процесслерин онлайн тәризде өткериў имканиятын беретуғын мәлимлеме системасын енгизиў бойынша тапсырма берилди. Космослық изертлеўлер ҳәм технологиялар агентлигине дәрья аңғарлары ҳәм суў хожалығы объектлеринен алынатуғын қум-щебень көлемин анық есап-санақ етип, тийисли уйымларға усыныў ўазыйпасы қойылды.
Мәжилисте сел-тасқын суўларынан пайдаланыў мәселелери де ҳәр тәреплеме көрип шығылды.
Атап өтилгениндей, климат өзгериўи себепли кейинги жылларда қысқа мүддетли жаўын-шашынлар көбейип, сел ҳәм тасқын қәўпи артпақта. Әсиресе, Самарқанд, Жиззақ ҳәм Ташкент ўәлаятларының таў ҳәм таў алды аймақларында сел қәўипи жоқары.
Сел ҳәм тасқынлар тек ғана инфраструктура ҳәм аўыл хожалығына емес, ал санаат, қамсызландырыў, логистика ҳәм сыртқы саўдаға да зыян жеткермекте. Соның менен бирге, селлер тек ғана қәўип дәреги емес, ал суў ресурсларын толықтырыў ушын үлкен потенциал да болып есапланады.
Сел келиў қәўпи бар 60 ири сайдан жылына дерлик 690 миллион куб метр суў нәтийжесиз ағып кетпекте. Бул ресурслардан ақылға уғрас пайдаланыў 13 мың гектар жерди қайта пайдаланыўға киргизиў, суў тәмийнатын жақсылаў, балықшылықты раўажландырыў ушын шараят жаратыў имканиятын беретуғыны атап өтилди.
Сол себепли сел суўларын басқарыўда тек ғана плотина қурыў менен шекленбестен, комплексли қатнасты енгизиў зәрүр екенлиги атап өтилди. Бундай қатнас сел қәўипин азайтыў, суўды жыйнаў, аўыл хожалығы, энергетика, балықшылық, туризм ҳәм хызмет көрсетиў тараўларын раўажландырыўға қаратылған жойбарларды бир ўақыттың өзинде әмелге асырыўды нәзерде тутады.
Мәмлекетимиз басшысы суў инфраструктурасын экономикалық жеделлик дәрегине айландырыў, сел-суўғарыў қәўиплерин азайтыў, суў ресурсларынан нәтийжели пайдаланыў ҳәм жеке меншик сектордың қатнасын кеңейтиў бойынша жуўапкерлерге бир қатар тапсырмалар берди.
