Бүгинги жедел глобалласыў ҳәм төртинши санаат революциясы дәўиринде мәмлекетлердиң халықаралық майдандағы қүдирети инсан капиталының сапасы ҳәм миллий билимлендириў системасының бейимлесиўшеңлиги менен белгиленбекте. Заманагөй глобал экономика тек ғана теориялық билимге ийе емес, ал жасалма интеллект ҳәм санлы технологияларды жетик өзлестирген, еркин талқылайтуғын, халықаралық стандартларға сәйкес трансмиллий қәнигелерди талап етеди. Санаат тармақларының автоматласыўы мийнет базары архитектурасын түптен өзгертип жиберди. Бул болса кәсиплик билимлендириў мәкемелериниң мойнына жедел трансформация миннетлемесин жүклейди.
Мине, усы себепли, жаңа Өзбекстандағы реформалар орайына инсан факторы ҳәм интеллектуаллық потенциалын арттырыў ўазыйпасы қойылды. Бул процессте кәсиплик билимлендириў системасын халықаралық стандартлар дәрежесине алып шығыў ҳәм ишки ҳәм сыртқы мийнет базарының талапларына толық синхронластырыў мәмлекетлик сиясаттың ең әҳмийетли бағдарларынан бири болып есапланады. Бул бағдарда Қубла Корея менен кәсиплик билимлендириў тараўында қәлиплесип атырған ҳәм избе-из раўажланып атырған стратегиялық шериклик айрықша модель сыпатында көзге тасланбақта.
Бул бирге ислесиў тек ғана халықаралық байланыс ямаса рәсмий сапар етиўлер комплекси емес. Тәжирийбе алмасыўдан анық әмелий нәтийжеге, әмелий меморандумлардан реал өндириске бағдарланған билимлендириў бағдарламаларына, жергиликли аудиториядан глобал мийнет базарына алып шығатуғын системалы бирге ислесиў модели болып есапланады.
Кейинги жыллардағы жедел, ашық ҳәм прагматикалық сыртқы сиясат себепли Өзбекстанның Қубла Корея менен қатнасықлары сапа жағынан пүткиллей жаңа, стратегиялық шериклик дәрежесине көтерилди. Бүгин еки мәмлекет арасындағы байланыслар тек ғана сиясий ҳәм экономикалық тараўларды емес, ал инвестиция, инновация ҳәм санлы билимлендириў инфраструктурасын толық қамтып алған. Кәсиплик билимлендириў системасы усы жоқары дәрежедеги исенимли қатнасықлардың ең нәтийжели бағдарларынан бирине айланды. Бул бийкарға емес. Қубла Кореяның профессионал билимлендириў ҳәм кадрлар таярлаў модели дүньяда санааттың раўажланыўы ҳәм экономикалық өсиўди тәмийинлейтуғын ең табыслы эталонлардан бири сыпатында тән алынған.
Бүгин миллий раўажланыўдың жаңа шеклерин гөзлеп атырған Өзбекстан да әйне инсан капиталы ҳәм инновацияларға сүйенетуғын раўажланыў жолын таңлады. Усы көзқарастан, Қубла Корея биз ушын тек ғана алдынғы методикалардың дәреги емес, ал заманагөй экономика ушын жетик кәсиплик билимлендириў моделин қәлиплестириўде ең исенимли ҳәм ўақыт сынағынан өткен стратегиялық шерик болып табылады. Мақсетимиз - Корея тәжирийбесин миллий өзгешеликлеримиз, мийнет базарымыз ҳәм халқымыздың интеллектуаллық потенциалы менен үйлестирген ҳалда Өзбекстанның экономикалық ҳәм кәсиплик раўажланыў моделин жаратыўдан ибарат.
Бирге ислесиўдеги өсиў: санлар динамикаси
Ҳәр қандай билимлендириў концепциясы ямаса реформаның ҳақыйқый баҳасы ҳәм өмиршеңлиги анық статистикалық көрсеткишлер, өсиў пәти ҳәм олардың тийкарындағы реал нәтийжелерде көринеди. Бул бағдарда Кәсиплик билимлендириў агентлиги тәрепинен исленип атырған системалы жумыслар дыққатқа ылайық. Себеби, агентлик тәрепинен Корея Республикасының 10 нан аслам абырайлы билимлендириў шөлкеми ҳәм жетекши университетлери менен жедел сөйлесиўлер өткерилди. Олардың төртеўи менен тиккелей, әмелий бирге ислесиў механизмлери жолға қойылып, техникумларымыз бенен интеграцияласқан қоспа билимлендириў системасы ислеп шығылды. Бул бирге ислесиў тек ғана теориялық алмасыў емес, ал ҳәр бир оқыў курсы ушын методикалық сәйкесликти тәмийинлеўге қаратылған комплексли илажлар комплекси болып есапланады.
Тек ғана бир жылда кәсиплик билимлендириў системасында турақлы өсиў бақланды. 2025/2026-оқыў жылында халықаралық бағдарламаларға қамтып алынған Корея жоқары билимлендириў мәкемеси тек ғана биреўди қураған болса, 2026/2027-оқыў жылына келип, олардың саны 4 ке жетти. Тап усындай: халықаралық бағдарламалар енгизилген жергиликли техникумларымыздың саны да 2 ден 13 ке жетип, дерлик 6,5 есеге өсиў бақланды.
Халықаралық бағдарламалар бойынша билим алып атырған оқыўшылардың қамтып алыўы 90 дан бирден 390 ға шекем көбейип, 4,3 есеге артты. Келтирилип атырған факт ҳәм санлар реформалардың турмыстағы көриниси болып есапланады. Қатаң итибар қаратылатуғын тәрепи сонда, қамтып алыўдың кеңейиўи сапа көрсеткишлериниң төменлеўине алып келмеди. Керисинше, ҳәр бир топарға бириктирилген методикалық ресурслар көлеми пропорционал түрде арттырылды. Бул стратегиялық турақлылықтың айқын үлгиси.
"Билимлендириў - халықаралық тәжирийбе - маманлық - мүнәсип жумыс орны" интеграл шынжыры
Бүгин биз кәсиплик билимлендириў алдына пүткиллей жаңа концептуаллық ўазыйпаны қойдық: билимлендириў тек ғана диплом бериў менен жуўмақланбаўы керек. Ҳәзир Қубла Кореядағы бирге ислесиўшилер менен биргеликте "Билимлендириў - халықаралық тәжирийбе - жоқары маманлық - мүнәсип жумыс орны имканиятларын кеңейтиў" концептуаллық шынжыры турмысқа кеңнен енгизилмекте. Бул модель билим алыўға қәдем қойған биринши күннен-ақ оқыўшының келешектеги кәсиплик траекториясын анық белгилеў имканиятын береди.
Бул шынжырдың беккем таянышы сыпатында техникумларымызда билимлендириўдиң бейимлесиўшең, халықаралық дәрежедеги трансшегаралық форматлары - "2+1", "1+2" ҳәм "1+1" қоспа бағдарламалары енгизилди. Бул инновациялық модельлер әмелиятта бир қатар системалы алгоритмлер тийкарында ислейди.
2+1 модели. Оқыўшы дәслепки 2 жылда Өзбекстандағы техникумда Корея стандартлары тийкарында интенсив теориялық ҳәм әмелий билим алады. Билимлендириўдиң соңғы - үшинши жылын болса Қубла Корея колледжлеринде оқып, өндирис кәрханаларында әмелият өтеп жуўмақлайды. Бул модель оқыўшыға өндирис орталығына басқышпа-басқыш интеграцияласыў имканиятын береди.
1+2 модели. Оқыўшы 1 жыл елимизде тил ҳәм базалық кәсиплик пәнлерди өзлестиреди. Кейинги 2 жылда болса Корея билимлендириў мәкемесинде тереңлестирилген профессионал кәсиплик билимлендириў системасына интеграцияланады. Бул модель шет тил орталығында кәсиплик маманлықты толық қәлиплестириўге хызмет етеди.
1+1 қоспа бағдарламасы. Еки мәмлекет билимлендириў мәкемелериниң оқыў режелери толық синхронластырылған ҳалда 1 жыл жергиликли техникумда ҳәм 1 жыл Корея колледжинде академиялық алмасыў ҳәм кредитлерди тән алыў шәртлери тийкарында шөлкемлестириледи. Бул оқыўшылар ушын минимал ўақытта максимал халықаралық тәжирийбе арттырыў формуласы болып есапланады.
Ең әҳмийетли жетискенлигимиз сонда, бул бағдарламаларды табыслы тамамлаған питкериўшилер Өзбекстанның мәмлекетлик үлгисиндеги дипломы менен бир қатарда, Қубла Кореяда ҳәм дүнья көлеминде тийисли тараўларда тән алынатуғын кәсиплик сертификатларды қолға киргизеди. Бул болса оларға шериклик шәртнамалары шәртлерине муўапық, Кореяның абырайлы университетлеринде бакалавриат басқышын, егер белгиленген тил талабы ҳәм кредитлерди тән алыў шәртлери орынланса, тиккелей 3-курстан даўам еттириў ямаса өз қәнигелиги бойынша ири корпорацияларда жумысқа орналасыў ҳуқықын береди.
Бүгин кәсиплик билимлендириў трансформациясының тийкарғы драйверлери сыпатында Қубла Кореяның 4 ең абырайлы ҳәм жоқары рейтингли жоқары билимлендириў мәкемелери менен мақсетли жойбарлар әмелге асырылмақта.
Кадрлар потенциалы ҳәм инновациялық педагогикалық қурам трансформациясы
Ең заманагөй инфраструктура ямаса лабораториялар қурылған жағдайда да, егер оқытыўшының методикасы жаңаланбаса, күтилгениндей өсиў ҳәм раўажланыўға ерисип болмайды. Мине, усы таллаў көзқарасымыз Қубла Корея менен бирге ислесиўимиздиң ең әҳмийетли бағдарын белгилеп берди. Реформаны, бәринен бурын, педагоглардың маманлығы ҳәм компетенциясын жаңалаўдан басладық. Бул бағдарда биргеликте әмелге асырылып атырған «LUPIC» жойбары системаның тырнағын беккемлеўге хызмет етпекте. Усы жойбар шеңберинде шөлкемлестирилген Халықаралық билимлендириў форумы ҳәм "Ақыллы" өндирислик инновациялар арнаўлы илимий-әмелий семинары миллий педагогларымыз ушын жаңа методикалық тәжирийбе мектеби болды.
Сондай-ақ, усы жылдың өзинде 17 жергиликли педагог ҳәм басқарыў хызметкерлеримиз Қубла Кореяда мақсетли стажировкада болып, әмелий тәжирийбе арттырып қайтты.
Шет тили ҳәм мийнет базары интеграциясы:
экспертлер қатнасыўы
Халықаралық дәрежеге шығыў процеси тек ғана сырт елге барыў менен шекленбейди. Ҳақыйқый билимлендириў орталығы техникумның ишинде жаратылыўы керек. Соннан келип шығып, кореялы қәниге ҳәм профессорларды Өзбекстан кәсиплик билимлендириў системасына тиккелей тартыў механизми системалы жолға қойылды. Бул қатнас оқыўшыларымызға билимлендириў мәкемесинен шықпастан халықаралық билимлендириў стандартларын сезиў имканиятын береди.
2026-жылы кореялы 15 қәниге ҳәм профессор узақ мүддетли жумыс ислеў ушын елимиз техникумларына мирәт етилди. Ҳәзирги ўақытта олардан үшеўи техникумларымызда корейс тилин үйретиў ҳәм оқыўшыларды «TOPIK» сертификатларына таярлаў бойынша интенсив сабақларды өтпекте. Және 12 инженер ҳәм арнаўлы пәнлер бойынша эксперт жақын айларда билимлендириў ҳәм әмелият процесине толық қосылады. Экспертлердиң тартылыўы оқыў бағдарламаларының халықаралық аудитин де тәмийинлейди. Буның әҳмийети сонда, жасларымыз шет тилин тиккелей тил ийелеринен үйренеди. Ең тийкарғысы, бул процессте тек ғана тил емес, ал Корея раўажланыў моделиниң тийкары болған жеделлик ҳәм жоқары сапа принциплери, жоқары корпоратив мәденият, технологиялық тәртип-интизам ҳәм мийнет этиканың элементлери оқыўшыларымыздың көзқарасына сиңдириледи. Бул болса олардың тек ғана техникалық емес, ал профессионал жақтан да глобал көлемде бәсекилесе алатуғын қәниге сыпатында қәлиплесиўине хызмет етеди.
Ертеңги күн экономикасы:
заманагөй кәсиплер ҳәм стратегиялық мақсетлер
Басқарыў стратегиясы көзқарасынан бизди бүгинги көрсеткишлерден көре көбирек жақын келешекте күтилип атырған перспективалар қызықтырады. Бүгин таярлап атырған кадрларымыз келешекте, айтайық, 2030-жылда мийнет базарына кирип барғанда жоқары маман қәниге болыўы шәрт. Санластырыў процеси дәстүрий кәсиплер жасалма интеллект ҳәм автоматластырылған системалар тәсиринде түп-тийкарынан өзгерип атырғанын көрсетеди. Сол себепли биз бағдарларды "келешек кәсиплери" деген улыўма түсиникте емес, ал технологиялар тәсиринде трансформацияға ушыраған заманагөй кәсиплер сыпатында бериўди мақсетке муўапық, деп таптық.
Әйне усы мақсетти әмелге асырыў ушын усы жылы 27-июльден 1-августқа шекем Қәнигелик билимлендириў агентлигиниң Қубла Кореяға жоқары дәрежедеги рәсмий хызмет сапары шөлкемлестирилди. Бул сапардың жуўмақлары бойынша кәсиплик билимлендириў системамызға инновациялық, мийнет базарында талап жоқары болған бағдарларды алып кириў бойынша келисимлерге ерисилди. Авиация ҳәм глобал хызмет көрсетиў, дронлар технологиясы ҳәм аэрокосмослық, урбанизация ҳәм инфраструктура инженерлиги, санлы ҳәм "жасыл" экономика бағдарлары усылардың қатарына киреди.
Глобал экономикалық процеслерди бақлаў дүньядағы системалы экономикалық раўажланыў ҳәм технологиялық раўажланыў сапасы дәслеп мектеп парталарынан, заманагөй устаханалар ҳәм сапалы кәсиплик билимлендириў системасынан басланатуғынын көрсетеди. Билимлендириўдиң раўажланыўы мақсетли санаат сиясаты менен үйлескен жағдайда ғана мәмлекеттиң турақлы экономикалық өсиўин тәмийинлейди. Қубла Корея тәжирийбеси буның айқын ҳәм жанлы үлгиси болып есапланады.
Бүгин жаңа Өзбекстан да мине усы ең дурыс ҳәм стратегиялық жолды - инсан капиталы ҳәм билимлендириўдиң сапасына инвестиция киргизиў жолын таңлады. Кәсиплик билимлендириў системасында басланған кең көлемли реформалар және Қубла Корея менен беккемленип атырған стратегиялық шериклик модельлери әпиўайы тармақ жойбарлары емес. Бул мыңлаған өзбек жасларының турмысы ҳәм кәсиплик жумысын системалы түрде өзгертип атырған, елимизде жаңа маман қәнигелер қатламын пайда ететуғын ҳәм экономиканың бәсекиге шыдамлылығын тәмийинлейтуғын процесс.
Өзбек жигит-қызлары мийнет базарында ең талап жоқары қәнигелерге айланыўы зәрүр. Корея менен қурылып атырған кәсиплик билимлендириўдеги стратегиялық шериклик оған тийкар болып хызмет етеди, әлбетте.
Азимжон ҲУСАНОВ,
Кәсиплик билимлендириў агентлигиниң директоры
