Қазіргі уақытта Өзбекстан Республикасы Ғылым академиясының Өсімдік заттары химиясы институтының ғалымдары осы мүмкіндікті пайдалана отырып, жергілікті өсімдіктер негізінде жаңа фитокешен әзірлеу бағытында жұмыс жүргізіп жатыр.

Зерттеулер Инновациялық даму агенттігі қаржыландыратын «Райхан, астрагал және туыстас өсімдіктердің экстрактілері негізінде фитокешендер жасау» тақырыбындағы қолданбалы жоба аясында жүзеге асырылуда. Жобаның жалпы құны 1 миллиард 409 миллион 357 мың сумды құрайды және ол 2025–2027 жылдарға жоспарланған. Жобаға институттың Физикалық зерттеу әдістері зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, биология ғылымдарының докторы Дания Асилбекова басшылық етуде.

Ғалымдар Өзбекстанда өсірілетін райхан сұрыптарын, тау райханын, кийикөтті, арслонқұлақты және астрагал түрлерін жан-жақты зерттеп жатыр. Олардың құрамындағы эфир майлары мен басқа да биологиялық белсенді қосылыстар заманауи зертханалық әдістердің көмегімен талдануда. Зерттеулердің бастапқы нәтижелеріне сәйкес, фитокешен әзірлеуге ең қолайлы жергілікті өсімдік шикізаттары іріктеліп алынды. Сонымен қатар антиоксиданттық және гипоксияға қарсы белсенділігі бар экстрактілердің технологиялық үлгілері дайындалды.

Антиоксиданттық қасиет не үшін маңызды? Ағзада түзілетін еркін радикалдар жасушаларға зиян келтіруі мүмкін. Ал антиоксиданттар осы үдерістерге қарсы тұруға көмектесетін заттар болып саналады. Гипоксияға қарсы белсенділік болса, ағза тіндерінде оттегі жетіспеген жағдайда жасушаларды қолдау әлеуетімен байланысты.

Қазіргі уақытта ғалымдар белсенді экстрактілер негізінде кешендер дайындау, олардың құрамын және антиоксиданттық қасиеттерін одан әрі терең зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Жоба соңында құрамында әртүрлі биологиялық белсенді қосылыстарды қамтитын жаңа фитокешен әзірлеу жоспарланған.

Ең бастысы, бұл қолданбада Өзбекстанда өсетін және өсірілетін өсімдіктерді пайдалануға баса назар аударылып отыр. Болашақта жасалған фитокешен негізінде азық-түлік және косметика салаларында қолдануға болатын жергілікті өнімдер өндіруге негіз қаланады деп күтілуде.

Жоба аясында осы уақытқа дейін 1 шетелдік және 1 жергілікті ғылыми журналда мақала, халықаралық конференциялар материалдарының жинақтарында 2 мақала, республика көлеміндегі конференцияда 1 мақала, сондай-ақ 3 тезис жарияланды.