Ёлғизлик нима дегани?
Бироқ олиб борилган янги икки тадқиқот натижалари ёлғизлик биз ўйлаганимиздан анча мураккаб ва жиддий оқибатларни келтириб чиқаришини кўрсатди, деб хабар берди news.mail.ru.
Гап фақат инсонинг бошқа одамлар билан қанчалик боғланганлиги ҳақида эмас, балки унинг бу алоқалар, муносабатларни қандай қабул қилиши борасида ҳам кетади. Бу эса жуда муҳим омил.
Одамлар билан бирга, аммо ёлғиз: ижтимоий асимметрия
JAMA Network Open журналида эълон қилинган биринчи тадқиқотда муаллифлар ижтимоий асимметрия деб атаган концепцияни киритишган. Бу нима дегани? Бу объектив ижтимоий изоляция ва ёлғизликни субъекти ҳис этиш ўртасида узилиш демак. Яъни, бунда инсон атрофида яқинлари бўлса ҳам ўзини ёлғиз ҳис қилади.
Тадқиқотчилар 50 ёшдан ўтган деярли саккиз минг кишига оид маълумотларни таҳлил қилишди. Бу 13,5 йиллик кузатувлар давомида тўпланган. Таҳлиллар шуни кўрсатдики, агар одамнинг ижтимоий асимметрияси қанчалик кучли бўлса, унда касаллик ва эрта ўлим хавфи шунчалик юқори бўларкан.
Ўзларини тахмин қилиш мумкин бўлганидан кўра кўпроқ ёлғиз ҳис этадиганлар, ички ҳис-туйғулари ва ижтимоий шароити бир-бирларига кўпроқ мос келадиганларга қараганда ўлим хавфига кўпроқ дуч келади. Бунда кўпроқ юрак-қон томир ва обструктив ўпка касалликлар билан боғлиқ хавф назарда тутилган.
Объектив равишда ижтимоий изоляцияда бўлган, аммо ўзларини ёлғиз ҳис қилмаган одамларда кўпчилик касалликлар хавфи бироз ошган, буни кўп сонли дўстлари, қариндошлари ва танишлари бўлган ёлғизликдан азият чеккан одамлар ҳақида айтиб бўлмайди.
“Жамоат соғлиғини сақлаш соҳасида ёлғизлик муаммосига бағишланган ахборот кампаниялари ижтимоий алоқаларни кенгайтиришга эътибор қаратади. Аммо бу тадқиқот шуни кўрсатадики, бунда биргина алоқалар етарли эмас”, – дейди Корнелл университети (АҚШ) психология профессори Энтони Онг.
“Ёлғизлик ғилдираги”ни секинлаштириш қийин
Communications Psychology журналида чоп этилган иккинчи тадқиқот муаллифлари ижтимоий асимметрия кундалик ҳаётда қандай пайдо бўлиши ва сақланиб қолишини аниқлашга қарор қилишди.
Тадқиқотда кўнгиллилар қаторида 157 нафар катта ёшлилар иштирок этди. 20 кун давомида улар ўзларини қанчалик ёлғиз ҳис қилганликлари, бошқа одамлар билан мулоқот қилганликлари, мулоқот пайтида қанчалик очиқ бўлганликлари, ўзларини рад этилган ёки танқид қилинган деб ҳис қилганликлари ҳақида кунига беш марта ҳисобот бериб туришган.
Тўпланган маълумотлар таҳлили шуни кўрсатдики, ёлғизлик ҳисси барқарор характер хусусияти эмас, балки динамик тизимдир. Шундай қилиб, иштирокчиларда ёлғизликни ҳис қилиш лаҳзалари ижтимоий таҳдидни идрок этиш – рад этилганлик, жамиятдан четлатилганлик, танқид ёки қадрсизланиш ҳисси билан чамбарчас боғлиқ бўлган. Бу идрок, ўз навбатида, хулқ-атвордаги ўзгаришлар билан боғлиқ эди. Яъни одам камроқ мулоқот қилди, шахсий маълумотларни баҳам кўришга камроқ тайёр эди.
Тадқиқотчилар бу ерда қандайдир зарарли доира шаклланаётгани ҳақида хулосага келишди. Инсон ўзини одатдагидан кўпроқ ёлғиз ҳис қилганда, одамлар билан кейинги мулоқотни таҳдидли деб қабул қилиши эҳтимоли юқори бўлади ва бу фикр уни ўзини четга тортишга мажбур қилади.
“Ушбу натижалар шуни кўрсатадики, ёлғизлик муаммосини ҳал қилиш учун инсоннинг ижтимоий тармоғини кенгайтиришдан кўра кўпроқ бошқа нарсалар ҳам керак бўлиши мумкин. Инсоннинг ижтимоий вазиятларни талқин қилиши таҳдид атрофида қурилса, янги муносабатлар бу кутишни тузатишдан кўра кўпроқ тасдиқлаши мумкин”, – дея изоҳлади профессор Онг.
