Дунёда геосиёсий ва иқтисодий кескинлик авж олиб бораётган ҳозирги мураккаб даврда халқимиз билан ҳамжиҳатликда иш олиб борилаётгани турли синовларни мардона енгиб ўтишгагина эмас, балки салмоқли натижаларга ҳам муҳим замин яратмоқда.

Буни қуйидаги рақамлар ҳам яққол ифода этади. Яъни ўтган йил тарихимизда бирин­чи марта ялпи ички маҳсулотимиз ҳажми 145 миллиард доллардан ошди. 2025 йилда иқтисодиётимизга жалб қилинган хорижий инвестициялар эса 43,1 миллиард долларга етди.

Юртимизда охирги йилларда камбағаллик даражасини 35 фоиздан 5,8 фоизгача туши­ришга эришилди. “Камбағалликдан фаро­вонлик сари” дастури ва давлат дастури доирасидаги кенг қамровли чора-тадбирлар натижасида ўтган йили 5 миллион аҳолимиз даромадли бўлиб, ишсизлик даражаси 5,5 фоиздан 4,9 фоизга тушди. Бу йўналишда ишлар бошланганида аҳолининг учдан бир қисми камбағаллик чегарасида яшаганини эътиборга олсак, бугунги кунга келиб, бу жабҳада эришилган натижаларнинг салмоғи қанчалик юқори экани намоён бўлади.

Президентимиз Олий Мажлис ва хал­қимизга Мурожаатномасида бундай муҳим ютуқларни янада кўпайтириш, қанчалик оғир ва мураккаб бўлмасин, олдимизга қўйилган эзгу мақсад — ҳар томонлама ривожланган янги Ўзбекистонни барпо этиш йўлида исло­ҳотлар қатъий давом эттирилишини алоҳида таъкидлади ва тегишли вазифалар белгилаб берилди.

Шу асосда “Маҳаллани ривожланти­риш ва жамиятни юксалтириш йили”да устувор йўналишлар бўйича ишлаб чи­қилган ислоҳотлар дастурлари ва Прези­дентимизнинг “Ўзбекистон — 2030” стра­тегиясини амалга ошириш бўйича давлат дастури тўғрисида”ги фармони лойиҳаси­да муҳим чора-тадбирлар ўз аксини топди. Ҳужжат лойиҳаси умумхалқ муҳокамасига қўйилиб, олимлар, экспертлар, кенг жа­моатчилик ва халқимиз томонидан чуқур ўрганилди, уни янада такомиллаштириш бўйича кўплаб таклиф ҳамда ташаббуслар билдирилди.

Жорий йилга мўлжалланган давлат дасту­рида жамиятимизни янада равнақ топтириш, турли соҳаларни модернизация қилиш бора­сида илгари сурилган чора-тадбирлар нима­лардан иборат? Уларнинг ўз вақтида ҳаётга татбиқ этилиши жамият тараққиётини янада юксалтиришда қандай аҳамият касб этади? Тегишли давлат ташкилотлари масъул хо­димлари, илм-фан ва таҳлил марказлари экс­пертларининг шу хусусдаги фикрлари билан қизиқдик.

Самара нафақат рақамларда, балки одамлар турмушида ҳам акс этмоқда

Фарид НАЗАРОВ, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги бўлим бошлиғи:

— Мамлакатимизда ижтимоий хизмат ва ёрдамларни тақдим этиш, аҳолини қўллаб- қувватлаш тизими босқичма-босқич янги­ланмоқда. Бу жараёнда фақат моддий ёрдам билан чекланиб қолмасдан, аҳолининг турли қатламлари учун комплекс хизматлар кўрса­тишга алоҳида эътибор қаратиляпти. Ижти­моий иш амалиётида муаммони қайд этиш эмас, балки инсон ва оиланинг мустақил ҳаёт кечириш салоҳиятини тиклаш асосий мақ­садга айланди.

Ўтган йил ушбу йўналишда 7,4 миллион­дан ортиқ мурожаат қабул қилиниб, сурдо­таржимон хизмати орқали 5,3 минг фуқарога хизмат кўрсатилди. Шунингдек, жойларда ўтказилган 262 та коучинг машғулоти нати­жасида 19,2 минг аҳоли ижтимоий хизматлар ҳақида батафсил маълумот олиш имконияти­га эга бўлди.

2026 йилнинг “Маҳаллани ривожланти­риш ва жамиятни юксалтириш йили” деб эълон қилиниши бу жабҳадаги ишлар риво­жида муҳим истиқболларни очмоқда. Зеро, маҳалла халқимизга энг яқин бўғин сифатида аҳоли билан мулоқотни кучайтириш, кўмак ва ёрдамга муҳтожларни қўллаб-қувватлашда энг самарали институтдир.

Шу нуқтаи назардан, жорий йилги дав­лат дастурининг устувор йўналишларидан бири ижтимоий ҳимоя соҳасига бағишлан­гани эҳтиёжманд қатламларни қўллаб-қув­ватлаш, ижтимоий хизматларни ривожлан­тириш ҳамда маҳалла даражасида манзилли ёрдам механизмларини кучайтиришда му­ҳим омил бўлади. Мазкур мақсадларга эри­шишда жамоатчилик иштирокининг ўрни беқиёсдир.

Жумладан, болаларни ҳимоя қилиш ва зў­равонликнинг олдини олиш соҳасида давлат сиёсати тизимли ва комплекс ёндашувга асос­ланмоқда. Таълим, тарбия, спорт ҳамда ижо­дий ташкилотларда болалар хавфсизлигини таъминлаш устувор вазифа сифатида белги­ланиб, ахборот тизимлари орқали назоратни кучайтириш ва лицензиялаш талабларини та­комиллаштириш режалаштирилган.

Шу билан бирга, болаларни соғлиғи ва маънавий ривожланишига салбий таъсир кўрсатувчи ахборотдан ҳимоя қилиш ти­зимини мустаҳкамлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Халқаро илғор тажрибани инобатга олган ҳолда қонунчилик базасини кучайтириш, профилактика ва жавобгарлик механизмларини аниқ белгилаш орқали бола­лар учун хавфсиз ва соғлом ахборот муҳити­ни шакллантириш мақсад қилинган.

Инклюзив таълимни ривожлантириш борасидаги ишлар ҳам такомиллашиб боряпти. Жорий йилда бу борада умумий ўрта таълим тизимини услубий қўллаб-қувватлаш механизмларини такомиллаштириш, педагог ва психологлар учун замонавий компетенция­ларни жорий этиш режалаштирилган.

Юртимиз бўйлаб камида 10 та туман ва шаҳарда ҳудудий ижтимоий хизматлар мар­казлари фаолиятини йўлга қўйиш, улар учун бинолар қуриш ёки мослаштириш, моддий- техник базасини мустаҳкамлаш назарда ту­тилган. Бунда давлат ва нодавлат ташкилотлар ҳамкорлигида комплекс ижтимоий хизматлар кўрсатиш амалиёти йўлга қўйилади.

Реабилитация хизматларини сифат жиҳа­тидан янги босқичга олиб чиқиш мақсадида касалликнинг илк босқичидан бошлаб узлук­сиз реабилитация тизимини жорий этиш, бу йўналишда мутахассислар сонини ошириш ҳамда тиббий ходимлар малакасини ривож­лантириш белгиланган.

Хулоса ўрнида айтиш жоизки, мамлакати­миздаги ислоҳотлар ижтимоий ҳимояни янги мазмун билан бойитиб, уни инсон ҳаётига яқин, очиқ ва самарали тизимга айлантирмоқ­да. Ижтимоий хизматлар ва ёрдамнинг кенга­йиши, янги хизмат турлари жорий этилиши ва маҳалла даражасида манзилли ёндашувнинг мустаҳкамланиши ҳар бир фуқаронинг эҳтиё­жи эътибор марказида эканини намоён этади.

Энг муҳими, ислоҳотларнинг самараси бугун рақамларда эмас, балки одамлар ҳаё­тида, маҳалла даражасида сезилмоқда. Бу эса ижтимоий ҳимоя соҳасида танланган йўл тўғри эканини, инсон қадри ва фаровонлиги­га қаратилган сиёсат келгусида ҳам барқарор ривожланиш учун мустаҳкам пойдевор бў­либ хизмат қилишини англатади.

Фуқаролик жамиятини ривожлантириш бўйича минтақавий тажриба маркази

Азамат ПАРДАЕВ, Демократик жараёнларни таҳлил қилиш маркази директори:

— Давлат ва жамият ўртасида очиқ мулоқот­ни йўлга қўйиш, жамоатчилик назоратини кучайтириш ва ижтимоий шерикликни ри­вожлантириш орқали давлат бошқаруви са­марадорлигини ошириш юртимиздаги исло­ҳотларнинг муҳим йўналишига айланди. Бу жараёнда фуқаролик жамияти институтлари нафақат ижтимоий муаммоларни ҳал этиш, балки давлат сиёсатида ҳам муҳим ҳамкор сифатида майдонга чиқмоқда.

Шу боис, сўнгги йилларда нодавлат но­тижорат ташкилотлар фаолияти тубдан такомиллаштириляпти. Янги таҳрирдаги Конституциямизга фуқаролик жамияти инс­титутларига бағишланган алоҳида боб кири­тилиб, жумладан, жамоат бирлашмалари ва бошқа нодавлат нотижорат ташкилотлар, фу­қароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, оммавий ахборот воситалари фуқаролик жа­миятининг асосини ташкил этиши мустаҳ­камлаб қўйилди.

Соҳага оид қатор меъёрий-ҳуқуқий ҳуж­жатлар ҳам қабул қилинди. Хусусан, 2025 йил 21 августдаги “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгар­тиришлар киритиш тўғрисида”ги қонун билан фуқаролик жамияти институтлари фаолияти­га дахлдор 10 та қонунга ўзгартириш ва қў­шимчалар киритилди. “Ўзбекистон — 2030” стратегияси, 2021-2025 йилларда фуқаролик жамиятини ривожлантириш концепцияси, Президентимизнинг “Фуқаролик жамияти институтларини давлат томонидан қўллаб- қувватлаш тизимини янада такомиллашти­риш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони эркин ва кучли фуқаролик жамиятини шакл­лантириш борасида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилишига хизмат қилмоқда.

Жорий йилга мўлжалланган давлат дасту­рида бу жабҳадаги ишларни янада кенгайти­риш ва янги босқичга кўтариш билан боғлиқ устувор вазифалар белгиланмоқда. Мазкур стратегик ҳужжат доирасида назарда тутил­ган чора-тадбирлар фуқаролик жамиятини фақат кузатувчи эмас, балки давлат бошқару­вида масъулиятли ҳамкор, ижтимоий хизмат­лар кўрсатувчи, жамоатчилик манфаатларини ифодаловчи ва ижтимоий муаммолар ечи­мида амалий иштирок этувчи куч сифатида шакллантиришга қаратилган.

Ушбу вазифалар фуқаролик жамияти институтларининг ташкилий, молиявий ва кадрлар салоҳиятини мустаҳкамлаш, фао­лиятида шаффофлик ва ҳисобдорликни оши­риш, давлат — жамият — бизнес ўртасида барқарор ҳамкорлик моделини яратишни назарда тутади. Фуқаролик жамиятини ри­вожлантиришни умумий шиорлар доира­сида эмас, балки аниқ механизм ва амалий чора-тадбирлар орқали таъминлаш устувор мақсад этиб белгиланган. Шу мақсадда фу­қаролик жамияти институтлари ўртасида тизимли мулоқот муҳитини шакллантириш ҳамда ижтимоий-сиёсий жараёнлардаги фаоллигини ошириш борасида қатор лойи­ҳалар амалга оширилади. Хусусан, давлат органлари, ННТлар, ОАВ ва халқаро ташки­лотлар ўртасида очиқ мулоқот платформа­сини яратиш мақсадида фуқаролик жамияти ҳафталиги ўтказилади.

Шу йил БМТ Бош ассамблеяси томонидан таъсис этилган “Халқаро демократия куни” муносабати билан Самарқанд шаҳрида Мар­казий Осиё фуқаролик жамияти форумини ташкил этиш кўзда тутилган. Форум доираси­да ижтимоий ва экологик муаммолар, давлат бошқарувида фуқаролик жамияти иштироки ҳамда очиқ бошқарув масалалари муҳокама қилиниши минтақада ушбу жабҳада ҳамкор­ликнинг янги босқичини бошлаб беради.

ННТларнинг давлат бошқарувидаги иш­тирокини давлат ижтимоий буюртмаси ва аутсорсинг механизмлари орқали кенгай­тириш ҳам муҳим вазифа. Бу уларнинг ти­зимли асосда ижтимоий хизматлар кўрса­тишини таъминлайди ҳамда институционал барқарорлигини мустаҳкамлайди. Шу билан бирга, аутсорсингга ўтказиладиган давлат функциялари рўйхатини шакллантириш дав­лат бошқарувида самарадорликни оширишга хизмат қилади. Айрим ижтимоий хизматлар, жамоатчилик билан ишлаш, мониторинг ва таҳлил каби вазифаларни ННТларга босқич­ма-босқич ўтказиш давлат органларининг ор­тиқча юкламасини камайтиради.

Бугунги кунда юртимизнинг турли ҳу­дудларида кўплаб нодавлат ташкилотлар фаолият юритмоқда. Ислоҳотларда улар­нинг иштирокини янада кучайтириш муҳим вазифа бўлиб қолмоқда. Шу мақсадда Халқ депутатлари маҳаллий кенгашлари ҳузурида фуқаролик жамияти институтларининг дои­мий вакили (маслаҳатчи) институтини жорий этиш кўзда тутилган. Бу қабул қилинадиган ҳуқуқий ҳужжатлар ҳудудлардаги долзарб масалаларни акс эттириши ва халқимизнинг манфаатларига хизмат қилишига замин яра­тади. Қолаверса, маҳаллий даражада давлат ҳокимияти ва фуқаролик жамияти ўртасида мулоқот янада кенгаяди.

Давлат — жамият — бизнес ўртасидаги ҳамкорликни институционаллаштиришга қа­ратилган ишлар ҳам нодавлат нотижорат таш­килотларни молиявий қўллаб-қувватлаётган тадбиркорлик субъектларига солиқ имтиёзлари бериш орқали ҳамкорликни рағбатлантиради. Мазкур механизм бизнесни ижтимоий лойиҳа­ларга тизимли жалб этиш, хайрия ва ижтимоий шерикликни барқарор амалиётга айлантириш ҳамда фуқаролик жамиятининг молиявий мус­тақиллигини оширишга хизмат қилади.

Бир сўз билан айтганда, ННТлар фаолия­тини ривожлантириш билан боғлиқ давлат дастурида назарда тутилган мақсад ва вази­фалар Ўзбекистонда фуқаролик жамиятини ривожлантиришга қаратилган комплекс, ти­зимли ислоҳотлар мажмуасидир. Ушбу чо­ра-тадбирлар фуқаролик жамиятини давлат сиёсатининг фаол субъектига айлантириш, унинг давлат бошқарувидаги иштироки­ни ҳуқуқий, институционал ва молиявий жиҳатдан мустаҳкамлашга хизмат қилади. Натижада давлат ва жамият ўртасида очиқ ҳамда барқарор мулоқот механизми шаклла­нади. Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг касбий ва институционал салоҳияти ошади, жамоатчилик назорати ва ижтимоий шерик­лик янги босқичга кўтарилади. Энг муҳими, бундай изчил чора-тадбирлар Ўзбекистон фу­қаролик жамиятини ривожлантириш бўйича минтақавий тажриба марказига айланишига замин яратади.

Табиат софлиги – барқарорлик омили

Зикрилла АЛИМОВ, Атроф-муҳит ва табиатни муҳофаза қилиш технологиялари илмий-тадқиқот институти лаборатория мудири, техника фанлари доктори:

— Мамлакатимизда экология, атроф-муҳит­ни муҳофаза қилишга давлат сиёсатининг энг муҳим устувор вазифаларидан бири сифатида алоҳида эътибор қаратилмоқда. Сўнгги йилларда бу жабҳада амалга ошири­лаётган кенг кўламли чора-тадбирлар барқа­рор ривожланишга эришишда ўз самарасини беряпти.

Ўтган йили ер, сув, ҳаво мусаффолиги­ни таъминлаш, табиий мувозанатни асраш борасида муайян натижаларга эришилди. Жумладан, атмосфера, ер ва сув ресурслари ҳамда атроф-муҳитни мониторинг қилиш ишлари натижасида 73 та саноат корхонаси­даги чанг-газ тозалаш ускуналари модерни­зация қилинди. Янги очилаётган қатор саноат корхоналарида чанг-газ тозалаш ускуналари ўрнатилиши ҳисобига атмосфера ҳавосига 1,5 минг тоннадан ортиқ ифлослантирувчи моддалар ташланишининг олди олинди.

Ҳавони ифлослантиришда улуши нисба­тан юқори бўлган автотранспорт воситалари­нинг ҳолати ҳам доимий кузатувга олинган. Шу мақсадда икки босқичда “Тоза ҳаво” ой­лиги ўтказиляпти. Ўтган йили бу йўналишда етти юз мингдан кўпроқ автотранспорт воси­таси экологик назоратдан ўтказилиб, аниқ­ланган носозликлар бартараф этилди. Бу тад­бир ҳам ҳавога ифлослантирувчи моддалар чиқарилишини камайтиришда ўз самарасини бермоқда.

“Яшил макон” умуммиллий лойиҳаси доирасида 137 миллиондан ортиқ кўчат эки­лиши, ўрмон майдонларининг 4,7 миллион гектарга етказилиши, Оролбўйида 145 минг гектардан зиёд майдонда ўрмон барпо эти­лиши чўллашиш жараёнини секинлаштириб, иқлимни юмшатиш ва биохилма-хилликни сақлашга хизмат қилмоқда. Бу ишлар нафа­қат табиатни тиклаш, балки аҳолининг соғли­ғи, тоза ҳаво ва сув билан таъминланишини яхшилашга ҳам қаратилган.

Президентимиз Олий Мажлис ва халқи­мизга Мурожаатномасида атроф-муҳитни муҳофазалаш ва барқарор ривожланишга эришишга йўналтирилган чора-тадбирларга ҳам алоҳида тўхталиб, бу жабҳадаги ишлар изчил давом эттирилиши ва янада янги бос­қичга кўтарилишини таъкидлади. Жорий йилги давлат дастурида бу борада муҳим вазифалар ўз аксини топмоқда. Жумладан, маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юк­салтириш борасидаги устувор вазифаларни ҳаётга татбиқ этиш мақсадида ишлаб чиқил­ган ислоҳотлар дастурларидан бири айнан экология ва атроф-муҳит муҳофазаси билан боғлиқ ишларни самарали ташкил этишга йўналтирилгани айни муддао бўлди.

Бу жараёнда, аввало, ҳаво софлигини таъ­минлаш мақсадида экологик тоза автомобил­лардан фойдаланиш рағбатлантирилади. Шу билан бирга, атмосферага зарарли моддалар чиқарилишининг олдини олиш мақсадида саноат корхоналари модернизация қилинади.

Шу мақсадда йирик корхоналарга фильтр, тозалаш иншооти ва ҳавога чиқариладиган зарарли моддаларни мониторинг қилиш стан­циясини ўрнатиш учун кредит линияларини очиш кўзда тутилган.

Тошкент шаҳри атрофида жойлашган иссиқхоналарни фильтр билан таъминлаш мақсадида бундай воситаларни ўрнатиш ха­ражатларининг 50 фоизигача қисмини қоплаб бериш амалиёти жорий этилади. Қолаверса, бу соҳада тадбиркорларни кенг қўллаб-қув­ватлаш ва фаолиятини ривожлантиришга кўмаклашиш мақсадида агрокластерлар таш­кил қилинади. Унинг таркибига ўтган иссиқ­хоналарга субсидия тақдим этиш амалиёти йўлга қўйилади. Агрокластерларда иссиқ­хоналар марказлашган қозонхоналар орқали иситилади.

Давлат дастурида белгиланган яна бир муҳим вазифа чанг-тўзонлар тез-тез содир бўладиган ҳудудларда аҳоли саломатлиги­ни асраш учун зарур тадбирларни амалга оширишдир. Шу мақсадда шаҳарларда та­биий шамол айланишини кучайтиришга қаратилган тадқиқотлар ўтказилиб, аҳоли учун экологик қулай яшаш шароитини яра­тиш чоралари кўрилади. Бундан ташқари, сув тежайдиган технологияларни жорий қилиш бўйича кенг қамровли ишлар кўзда тутилган.

Марказий Осиё атроф-муҳит ва иқлим ўзгаришларини ўрганиш университети (Green University) ҳузурида атроф-муҳит ифлосланишини ўрганиш учун махсус ла­боратория ташкил қилинади. Ҳаво, сув ва тупроқ ифлосланишини чуқур ўрганиш асосида илмий ечимлар ишлаб чиқиш орқа­ли олиб борилаётган ислоҳотларнинг сама­радорлиги оширилади.

Бу ишларнинг муҳимлиги шундаки, улар нафақат ҳозирги, балки келажак авлодлар учун ҳам яшашга яроқли муҳитни сақлаб қолади. Экологик тоза технологиялар жорий этилиши, камбағал оилаларнинг бандлигини таъминлаш, халқаро ҳамкорлик орқали янги тажрибаларни ўзлаштириш мамлакатимиз­нинг иқтисодий ва ижтимоий жиҳатдан янада ривожлантиради.

* * *

Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш мақсадида белгиланаётган чора-тад­бирларнинг кўлами кенг, қамрови катта. Бу жараёнда ҳудудлар инфратузилмасини яхшилаш, маҳаллаларга янги Ўзбекистон қиёфасини олиб кириш, соҳа ва тармоқларни технологик ва ин­новацион ўсиш моделига ўтказиш, касбларни ривожлантириш, янги меҳнат бозори архитек­турасини яратиш, экологик мувозанатни яхшилаш ва бошқа йўналишларда устувор мақсад ва вазифалар белгиланган. Бу хайрли ишларнинг ўз муддатида бажарилиши ҳар бир инсонга ўз салоҳиятини юзага чиқариши учун муносиб шароит яратиш, барқарор иқтисодий ўсиш орқа­ли эл фаровонлигини ошириш, мамлакатимизнинг иқтисодий қудратини юксалтиришда муҳим омил бўлиши шубҳасиз.

“Янги Ўзбекистон” мухбири

Баҳор ХИДИРОВА тайёрлади.