Inson uchun kindik qoni toʻkilgan zamin aziz va muqaddas. U qayerda yashamasin, tugʻilib oʻsgan yurtiga, asl ildizlariga intilaveradi, talpinaveradi.

Bu bejiz emas. Zero, Vatan – ajdodlardan avlodlarga qoladigan buyuk, bebaho meros, eng aziz xotira.

U bizni birlashtiradi, kuch-quvvat beradi, maqsadlarimiz sari yetaklaydi.

Millat va xalqni yagona maqsad sari safarbar eta oladigan fenomen hodisa ham Vatan va faqat Vatandir. Inson kasbini, uy-joyini oʻzgartirishi mumkin, lekin jonajon yurtini zarga ham, durga ham almashtirmaydi. Buning siri bitta — insonda ona bitta boʻlgani kabi Vatan ham yagona boʻladi. Ikki tanlov yonma-yon kelganida avval Vatan, keyin jon turishi ham shundan.

Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida Vatan tushunchasi yanada keng maʼno kasb etib, milliy oʻzlik, qadriyat va jamoaviy masʼuliyat bilan uygʻunlashmoqda. Zamonaviy ­jamiyatda Vatan va qalb quvvati bir-biri bilan chambarchas bogʻliq tushunchalar sifatida namoyon boʻlmoqda.

Vatan tuygʻusi esa qalbdan, vijdondan boshlanib, ongu shuurimizga onamizning oq suti va pok niyati bilan singadi. U insonni ezgulikka, fidoyilikka chorlaydi, or-nomusini himoya qilishga ruhlantiradi. Bu tuygʻu tugʻilib oʻsgan zaminga, tuproqqa, tarix va kelajakka cheksiz sadoqatdir. Bunday avlod toʻgʻri yoʻldan adashmaydi, zarga ham, zoʻrga ham boʻyin egmaydi. Nega deysizmi? Chunki ularning tomirida ulugʻ ajdodlarimiz qoni oqyapti, vujudida esa ulardan meros buyuk qudrat joʻsh urmoqda.

Bu tuygʻuni jonimiz va qonimiz, ruhiyatimizga jo qilib, singdirib yuborishimiz uchun, avvalo, yurtimizning yaqin va uzoq tarixini yaxshi bilishimiz kerak. Axir qadimiy va goʻzal diyorimiz nafaqat Sharq, balki jahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biri boʻlgan. Bu zaminda Amir Temurdek jasorat timsoli, Alisher Navoiydek soʻz sultoni, Mirzo Ulugʻbekdek astronomlar yetishib chiqqan. Ularning yurt va el shaʼni, qudrati, tinchligi, maʼrifati, maʼnaviyati yoʻlida koʻrsatgan xizmatlari har birimiz uchun ibratdir.

Masalan, Sohibqiron Amir Temur bobomizning harbiy-siyosiy faoliyati, bebaho harbiy merosi, ayniqsa, “Temur tuzuklari” asari yoshlarni yurt qaygʻusi va uni sevib ardoqlash ruhida tarbiyalashda beqiyos ahamiyatga ega. Asardagi hayotiy oʻgit va nasihatlar yoshlarni odillik, adolat va vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, maʼnaviy saviyasini yuksaltirishda juda qoʻl keladi.

Najmiddin Kubro ham Vatan uchun jon fido qilib, soʻnggi nafasigacha uning himoyasida sobit turgan ajdodlarimizdan. Chingizxon Xorazmni istilo qilishdan avval elchi yoʻllab, undan oila aʼzolari bilan shaharni tark etib, xohlagan tomoniga ketishini soʻragan vaqtda ham u: “Mening umrim shu tuproqda kechdi. Shu xalq bilan birga hayotning butun achchiq-chuchugini totdim. Endi uning boshiga ogʻir kun tushganida tashlab ketish mardlikdan emas!” deya soʻzida qatʼiy turib, yurtini yovdan himoya qilgan. Oʻzingiz ayting, Vatan uchun, millat uchun, xalq uchun sadoqat shu emasmi, aslida?

Bugun koʻhna tariximizni chuqur oʻrganish payti keldi. Milliy tariximizni obdan oʻrganib, kelgusi avlodlarga yetkazish, yoshlar ongida Vatanga muhabbat, yurtimiz kelajagiga daxldorlik, tinch, erkin va farovon hayot qadriga yetish tuygʻusini kuchaytirish, ularni vatanparvarlik vaksinasi bilan emlash bugun hammamizning eng asosiy ishimizga aylanishi zarur. Yoshlarda ilm-fan va taʼlim olishga intilish tuygʻusini kuchaytirish, jismoniy va maʼnaviy yetuk insonlar etib tarbiyalashimiz darkor.

Bugun jahonda geosiyosiy vaziyat oʻta keskin tus olmoqda. Hozirgi notinch va murakkab zamonda yurtimizdagi tinchlik va barqarorlikni saqlash, yoshlarni el-yurtga sadoqat ruhida tarbiyalash eng dolzarb vazifaga aylanmoqda. Chunki tinch hayotimizga, ongu tafakkurimizga qilinayotgan tajovuzlar ichida yoshlar ongida milliy tuygʻuni zaiflashtirish harakatlari ham borki, bu har birimizdan, eng avvalo, ona yurt himoyachisi, vatanparvar boʻlishni talab etadi.

Prezidentimiz yangi Oʻzbekistonning istiqbolini yoshlar qiyofasida koʻrmoqda va ularga alohida eʼtibor qaratmoqda. Xususan, yoshlar bilan boʻlib oʻtgan muloqotda ham bu masala eʼtibor markazida boʻldi: dunyoda kun sayin yoshlar ongini egallash boʻyicha yangi tahdidlar yuzaga kelayotgan sharoitda barcha darajadagi rahbarlar yoshlar bilan ishlash boʻyicha yangi ish tizimiga oʻtishi zarurligi urgʻulandi.

Shu nuqtayi nazardan, barchamiz yoshlar ongida “Oʻzbekiston mening Vatanim, men shu xalqning bir vakiliman, ulugʻ ajdodlarning toʻlaqonli vorisiman, yurtni asrab-avaylash muqaddas burchim”, degan ezgu tushunchani shakllantirishimiz kerak. Farovon hayotimiz, porloq kelajagimiz uchun amalda Vatan himoyachisi boʻlishimiz, ertamiz egalarini ham shu ruhda kamol toptirishimiz lozim.

Baʼzan vatanparvarlikni katta ishlar bilan bogʻlaymiz. Aslida, u qonunga rioya etish, adolatni himoya qilish, millat obroʻsini oshirish, xalq manfaati uchun mehnat qilishda namoyon boʻladi.

Sadoqat tuygʻusi

Vatanga sadoqat buyuk qudrat. Tugʻilib oʻsgan yurtimiz bilan bogʻliq barcha xotiralar bizni bu tuygʻuga bogʻlab turadi. Bu tuygʻu insonni pok niyatli, fidoyi va kelajakka ishonch bilan qarashga undaydi. Sadoqatli kishi oʻz manfaatini doim xalq manfaatidan ustun qoʻyadi.

Buyuk sarkarda Jaloliddin Manguberdi ham el-yurt istiqboli uchun kurashgan, bunga oʻz hayotini bagʻishlagan ajdodlarimizdan. Ona yurtga muhabbat va sadoqat, or-nomus va shon-sharaf bobida unga teng keladigan ulugʻ shaxslar dunyoda kamdan kam uchraydi.

Mirzo Ulugʻbekning “Olam ahli Jaloliddindan oldin ham, keyin ham bunday bahodir jangchini koʻrmagan. Bu zotning azmu shijoati oldida hatto buyuklikning oʻzi ham taʼzim qiladi”, degan soʻzlari fikrimizning yaqqol ifodasidir. Ayniqsa, uning oʻn bir yil davomida moʻgʻul bosqinchilariga qarshi janglari va yovlarni titratgani, Sind daryosi boʻyida oʻz qoʻshinidan toʻrt marta koʻp boʻlgan Chingizxon qoʻshiniga mardona qarshi chiqqani yurtga boʻlgan sadoqatining yorqin koʻrinishidir.

Hatto Chingizxondek sarkarda uning matonatini koʻrib: “Jaloliddindek qahramon farzandi bor ota naqadar baxtlidir”, deb tan bergan. Bu bejiz emas. Chunki u shu tuproq, shu Vatan uchun jonini fido qildi. U kabi vatanparvar, jasoratli ajdodlarimiz hayoti va faoliyatini chuqur oʻrganish, uni xalqimiz, ayniqsa, yoshlar oʻrtasida keng targʻib etish har bir ota-onaning oliy burchiga aylanishi zarur. Ular oila, mahalla, millat shaʼnini koʻz qorachigʻiday asrab-avaylasa, farzandlar ham ulardan oʻrnak olib, shu ruhda oilasevar, vatansevar boʻlib kamol topadi.

Agar ongining shakllanish davridayoq bolaga nima uchun sadoqat kerakligini tushuntira olsak, unda ona, Vatan, millat haqidagi dastlabki koʻnikmalarni hosil qilishga muvaffaq boʻlamiz. Bunday avlod boshqa qadriyatlarni beqadr qilmagan holda oʻz madaniyati, tili va urf-odatlarini qadrlay boshlaydi.

Bu tushuncha el farzandi uchun yurt boshiga ish tushsa bilinadi. Sadoqat yoʻq joyda uning oʻrnini ishonchsizlik egallab oladi. Sadoqat orqali kishilar bir-biriga ishonadi, ishonchdan jamiyatga fayz kiradi, yurt rivojlanadi, davlat taraqqiy etadi. Zotan, u taraqqiyot gʻildiragi uzluksiz aylanishini taʼminlaydigan maʼnaviy kuchdir.

Bolaligimizda nuroniylarimiz “Odamni tugʻilgan yurt tuprogʻi oʻz bagʻriga tortadi. Vatan onadek muqaddas, undan taʼma qilish gunohi azim. Odam Vatanini, garchi u choʻl boʻlsa ham, boricha sevadi. Undan boshqa joyda xotirjam boʻla olmaydi. Zamonlar oʻtishi, asrlar almashishi bilan hamma narsa unutilishi mumkin, lekin Vatan uchun qilingan xizmat aslo unutilmaydi”, deb koʻp aytishardi. Bugun bu soʻzlarning ahamiyati naqadar salmoqli ekanini yanada chuqur anglab, his qilib turibman.

Yurtdan uzoqda yashash mumkin. Lekin inson qayerda boʻlmasin, koʻnglida vatanini olib yurishi kerak. Vatan degani faqat yashash joyi emas, unda har bir odamning tarixi, qonidagi kechmishlari, tayanch tuygʻulari, hayot tomirlari, xullas, insonni inson sifatida tutib turuvchi hamma narsa mujassam.

Prezidentimiz faoliyatining dastlabki yillaridanoq xorijda yashab, turli sohalarda ishlayotgan koʻplab vatandoshlarimizni tarixiy Vatan atrofida yanada jipslashtirish, qalbi va ongiga ona yurt bilan faxrlanish tuygʻusini yuksaltirish maqsadida milliy tariximizda boʻlmagan voqea — minglab yurtdoshlarimizni Vatanga chorladi. Ularni munosib ish, yaxshi daromad bilan taʼminladi. Natijada ilm-fanimizga xorijning ilgʻor yutuqlari bevosita kirib keldi.

“Inson qadri uchun, inson baxti uchun” ezgu tamoyiliga asoslangan Yangi ­Oʻzbekiston gʻoyasi amalda qudratli harakatga aylandi. Koʻp yillar davomida Vatan sogʻinchi bilan yashagan yurtdoshlarimiz Prezidentimizning vatanparvarligi, millatparvarligi tufayli Oʻzbekistonga, ona yurtiga, oilasi bagʻriga qaytdi. Bugun chet davlatlarda oʻz sohasi boʻyicha bilim va malaka orttirgan koʻplab fuqarolarimiz mamlakatimizning davlat va xoʻjalik boshqaruv organlarida samarali faoliyat koʻrsatmoqda. Bundan Vatanimiz ham, yurtdoshlarimiz ham yutdi.

Fuzuliy aytganidek, “Mening bitta hayotim bor, bordi-yu, mingta hayotga ega boʻlgan taqdirimda ham hammasini Vatan uchun ­sarflagan boʻlur edim”. Bu shunchaki oddiy soʻzlar emas, uning zamirida fidoyilik, sadoqat va yuksak vatanparvarlik ruhi mujassam. Ertangi kunimiz bugungidan farovon boʻlishi uchun har birimizda shunday millat va kelajak taqdiriga qaygʻurish hissi boʻlishi zarur.

Tinchlik qadri

Inson hayotidagi eng ulugʻ va beqiyos neʼmat nimaligini bilasizmi? Bu, shubhasiz, tinchlik va osoyishtalik. U boʻlmagan joyda barcha boylik, mehnat va umidlar oʻz ahamiyatini yoʻqotadi. Jamiyat yuksalish va rivojlanish, taraqqiy etishdan ortda qoladi. “Tinchlik — farovonlik yoʻldoshi” deb bejiz aytilmagan.

Chunki tinchlik qoʻlga kiritayotgan yutuqlarimizning bosh mezoni, erishayotgan marralarimiz, farzandlarimiz baxti va kamolining asosi. U bor joyda investitsiya keladi, turizm, ilm-fan, texnologiya rivojlanadi, adolat qaror topadi va inson oʻz salohiyatini toʻliq namoyon qila oladi. Eng muhimi, inson qadri yuksalib, orzu-istaklari roʻyobga chiqadi.

Bugun ayrim mamlakatlarda boʻlayotgan notinchliklar, oʻzaro nizolar oʻsha davlatlar aholisining yechilmagan muammosini yechgani yoki hech kimni murod-maqsadiga yetkazgani yoʻq. Aksincha, minglab odamlarning joniga zomin boʻldi, obod goʻshalar xarobaga aylanib, ishlab chiqarish izdan chiqdi.

Inson hayoti yoʻlga oʻxshaydi. Bu yoʻlda turli burilishlar, sinovlar, qiyinchiliklar va imkoniyatlar uchraydi. Kimdir bu yoʻlda adashadi, kimdir qatʼiyat bilan intiladi, nima uchun? Chunki uning aniq maqsadi, rejasi bor. Buyuk mutafakkir bobomiz Alisher Navoiy shahzoda Badiuzzamonga yozgan maktublaridan birida: “Odamning murod-maqsadi boʻlmasa, balolardan omon qolmaydi. Ammo har kishining murodi koʻproq boʻlsa, Haq taolo amriga itoati ham boʻladi”, degan soʻzlari zamirida ham chuqur maʼno bor.

Zero, tiklanishsiz yuksalish boʻlmaganiday, buyuk niyat va maqsadsiz kuchli harakat, nurafshon kelajak boʻlmaydi. Maqsad esa insonni olgʻa yetaklaydi, harakatga undaydi, unga kuch beradi. Inson hayotiga mazmun va baraka bagʻishlaydi. Millionlarni birlashtiradi, xalqqa kuch-qudrat baxsh etadi. Demak, bugun har bir kishining oʻz maqsadi, aniq rejasi boʻlishi zarur. Aks holda, u toʻgʻri yoʻldan adashishi, ayrim muammolarga duch kelishi mumkin.

Bugun zamon juda murakkab. Prezidentimiz Xavfsizlik kengashining kengaytirilgan yigʻilishida turli mintaqaviy mojarolar kengayib, qurollanish poygasi avj olayotgani, umuminsoniy qadriyatlarga hurmat, xalqaro huquq normalari va xalqaro diplomatiya zaiflashib borayotganini taʼkidlab, tinchlik va xotirjamlik eng qimmat boylikka aylanayotganini bir daqiqa ham unutmaslik lozimligini uqtirdi.

Bu chaqiriq bizni doim ogohlikka, hushyorlikka chorlashi kerak. Hozirgi tahlikali davrda xalqimizning tinch va erkin hayotini himoya qilish barchamiz uchun eng muhim vazifaga aylanishi darkor. Bugungi davrning talabi aslida shu va biz bunday sharoitda tinchligimizni koʻz qorachigʻidek asrashimiz zarur. Bu harakatni aynan bugun boshlashimiz shart. Bunday yurtni esa hech bir kuch yenga olmaydi, uning mustaqilligiga taʼsir oʻtkaza olmaydi.

Davlatimiz rahbari Navroʻz umumxalq bayramida ham yoshlarga murojaat qilib, ularga Uchinchi Renessans bunyodkorlari boʻlishdek yuksak sharaf nasib etayotganini taʼkidladi. Ularni bugungi tinch va osoyishta hayotning, keng imkoniyatlar, ota-ona va ustoz-murabbiylar mehnatining qadriga yetib, tinimsiz oʻqib-oʻrganish, bilim va mahoratni doimiy oshirib borishga chaqirdi.

Ushbu chaqiriq zamirida juda chuqur maʼno bor. Zero, bugungi globallashuv sharoitida raqobatbardosh boʻlish uchun faqat nazariy bilim emas, balki amaliy mahorat ham muhim ahamiyat kasb etadi. Demak, yoshlarimiz oʻz ustida muntazam ishlab, innovatsion fikrlay olish qobiliyatini rivojlantirishi zarur. Mazkur murojaat yigit-qizlarimiz uchun nafaqat daʼvat, balki yoʻl xaritasi vazifasini bajaradi. Ana shunda bizni hech kim toʻgʻri yoʻldan chalgʻitmaydi, gʻayir kimsalar niyatlariga yetolmaydi.

Eng aziz va bebaho neʼmatimiz tufayli bugun Oʻzbekistonning ovozi mintaqaviy va xalqaro maydonda tobora baland yangramoqda. Yurtimiz jahondagi koʻplab nufuzli sammitlar, xalqaro forumlar oʻtadigan siyosiy markazlardan biriga aylandi. Bu anjumanlar Oʻzbekistonning dunyo ahlini tinchlik va hamkorlikka chorlaydigan ezgu daʼvati sifatida namoyon boʻlmoqda.

Yangi Oʻzbekiston gʻoyasi asosida boshlangan ulkan islohotlar natijasida turmushimiz tubdan oʻzgardi. Yurtda ulkan jarayonlar sodir boʻlmoqda, asr qurilishlari davom etmoqda. Inson qadr-qimmati sharaflanmoqda. Bu yangilanishlar, dunyoning bizga, bizning dunyoga ochilganimiz, umuman, hamma oʻzgarishlarning asosi boʻlgan bir yutuq bor bu — tinchlik!

Ochiq, pragmatik, puxta oʻylangan va tashabbuskor tashqi siyosati natijasida mamlakatimiz global tinchlik va diplomatiya markazlaridan biriga aylanib boryapti. Vashington shahrida boʻlib oʻtgan Tinchlik kengashining dastlabki yigʻilishida davlatimiz rahbarining ishtiroki ham Oʻzbekistonning xalqaro birdamlik, tinchliksevarlik va Yaqin Sharqdagi vaziyatni yaxshilashga umumiy intilishining yorqin ifodasi boʻldi. Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan dolzarb tashabbuslar yurtimizning xalqaro maydondagi nufuzi, ochiq va muvozanatli diplomatiyasi, tinchlikparvar siyosati izchil davom etayotganini yana bir bor namoyon qildi.

Ayting, ana shunday jannatmonand yurtda tinch-xotirjam yashayotganimizdan, oilamiz bagʻrida nonushta qilib, ishga borib kelayotganimizdan faxrlanmay, gʻururlanmay boʻladimi?! Axir shu xalq emasmi, ogʻir yillarda matonat koʻrsatgan, shu xalq emasmi, bir burda nonga shukrona keltirib, bir mayizni qirq boʻlishib yegan?!

Maqolamizni bejiz “Avval Vatan, keyin jon” deb nomlamadik. Nazarimda, bugun bu gʻoya har birimizning qalbimizda yashashi kerak. Zotan, inson uchun jon qanchalik aziz boʻlsa, Vatan undan-da aziz va muqaddas. Agar barchamiz jipslashib, bir tanu bir jon boʻlib, jonimizni asraganimiz kabi Vatanimizni ham himoya qilsak, albatta, jonajon yurtimiz har tomonlama obod va farovon, xalqimiz baxtli, kelajagimiz esa yanada porloq boʻladi. Shunday ekan, Prezidentimiz taʼkidlaganidek, “Yagona Vatan, yagona xalq boʻlib, yangi hayot, yangi tarix, yangi kelajak yarataylik!”.

Salohiddin ISOMIDDINOV,

jurnalist