Endi taraqqiyot sharoitida insonning ruhiy holati, psixologik barqarorligi va hayotga moslashuv darajasi ham muhimdir. Zero, ruhiy jihatdan barqaror boʻlmagan jamiyatda hech qanday islohot samara bermaydi.
Yangi Oʻzbekiston taraqqiyot strategiyasida inson manfaatlari ustuvor yoʻnalish sifatida belgilangan. “Inson qadri” tushunchasi davlat siyosatining doimiy markazida. Inson qadri esa nafaqat moddiy farovonlik, balki uning ruhiy osoyishtaligi, psixologik himoyalangani va ijtimoiy ishonchi bilan chambarchas bogʻliq. Ayniqsa, yoshlar va talabalar orasida uchrayotgan ruhiy zoʻriqish holatlari taʼlim tizimida psixologik yondashuvni kuchaytirish zaruratini koʻrsatmoqda. Bu muammolarni faqat individual maslahatlar bilan emas, balki davlat siyosati darajasida tizimli yondashuv orqali hal etish mumkin.
Psixologik barqaror jamiyat deganda insonning oʻz hayotini mazmunli va qadrlangan deb his qilishi, kelajakka ishonch va masʼuliyat bilan qarashi, ijtimoiy va shaxsiy muammolarni hissiy izdan chiqmasdan, ongli va konstruktiv tarzda hal eta olishi, shuningdek, jamiyat taraqqiyotiga daxldorlik tuygʻusi bilan faol hayotiy pozitsiyani namoyon etishi tushuniladi. Bunday jamiyatda fuqarolar oʻz masʼuliyatini his qiladi, ijtimoiy faollik kuchayadi va davlatga boʻlgan ishonch mustahkamlanadi. Aksincha, ruhiy beqarorlik hukm surgan muhitda ijtimoiy nizolar, radikal qarashlar va befarqlik kuchayadi. Shu maʼnoda, psixologik barqarorlik ijtimoiy xavfsizlikning muhim tarkibiy qismidir. Bugungi kunda dunyoning koʻplab rivojlangan davlatlarida psixologik xizmatlar faqat muammoga duch kelganlar uchun emas, balki profilaktika va rivojlantirish maqsadida ham faol joriy etilmoqda. Bu esa muammoni oqibatlari bilan emas, ildizi bilan bartaraf etish imkonini beradi.
Oʻzbekiston taʼlim tizimida soʻnggi yillarda kechayotgan islohotlar ham aynan shu yoʻnalishga xizmat qilmoqda. Oliy taʼlim muassasalarida psixologik xizmat faoliyatini takomillashtirish, yoshlarning ijtimoiy moslashuvini qoʻllab-quvvatlash, xotin-qizlarning ruhiy faolligini oshirish borasida muhim qadamlar tashlanmoqda. Biroq bugun bu ishlarni yanada chuqurlashtirish talab etiladi. Ayniqsa, emotsional intellekt, stressga chidamlilik, irodaviy sifatlarni rivojlantirish masalalari taʼlim jarayonining ajralmas qismiga aylanishi lozim. Chunki zamonaviy mutaxassis nafaqat bilimli, balki ruhiy jihatdan yetuk, masʼuliyatli va jamiyatda oʻz oʻrnini topa oladigan shaxs boʻlishi kerak. Bu esa bevosita psixologik barqarorlik bilan bogʻliq.
Xotin-qizlar masalasida psixologik yondashuv bugungi kunda alohida strategik ahamiyat kasb etmoqda. Chunki barqaror oila barqaror jamiyat tayanchi, oila muhitining sogʻlomligi esa, eng avvalo, ayollarning ruhiy holati, oʻziga ishonchi va ijtimoiy faolligi bilan bogʻliq. Ayolning psixologik farovonligi nafaqat oiladagi munosabatlarga, balki farzandlar tarbiyasiga, yosh avlodning hayotga munosabatiga va jamiyatdagi umumiy ijtimoiy iqlimga kuchli taʼsir koʻrsatadi. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, xotin-qizlar bilan ishlashda psixologik qoʻllab-quvvatlash mexanizmlarini tizimli ravishda kuchaytirish davlat siyosatining muhim va ustuvor yoʻnalishlaridan biri sifatida namoyon boʻlmoqda. Jumladan, soʻnggi yillarda oliy taʼlim muassasalarida xotin-qizlar psixologi shtati joriy etilishi bu boradagi islohotlarning amaliy ifodasi boʻldi. Bu tashabbus yurtimizda xotin-qizlarning ruhiy barqarorligi, ijtimoiy moslashuvi va faolligini oshirish masalasiga alohida eʼtibor qaratilayotganidan dalolat beradi.
Mazkur yondashuv taʼlim muhitida ayollar uchun psixologik xavfsiz makon yaratish, ularning muammolarini erta aniqlash va profilaktik tarzda yechim topish imkonini bermoqda. Eng muhimi, bu tashabbus psixologik xizmatni faqat muammoga duch kelganda murojaat qilinadigan vosita sifatida emas, balki rivojlantiruvchi va himoyalovchi institut darajasiga koʻtarishga xizmat qilmoqda. Shubhasiz, bunday tizimli eʼtibor jamiyat barqarorligini taʼminlash yoʻlida tashlangan muhim va tahsinga loyiq qadamdir.
Xolbuvi ODILJONOVA,
Jizzax davlat pedagogika universiteti xotin-qizlar psixologi
