Qoʻqqisdan berilgan zarba sobiq ittifoq tarkibidagi barcha xalqlarning matonati tufayli qaytarildi va gʻalaba bilan yakunlandi. Urush yillarida xalqlarning tabiiy yaqinlashuvi, doʻstligi va hamkorligi mustahkamlandi. Ayniqsa, oʻzbek xalqi urush yillarida qadriyatlari, mehnatsevarligi tufayli frontda ham, front ortida ham faol ishtirok etib, butun insoniyat tarixida nomini abadiyatga muhrladi.

Oʻzbek jangchilari nafaqat Yevropa, balki Osiyo xalqlarini ham dushmandan ozod etishda qatnashdi. Frontlarda dushman askarlarini tor-mor keltirgan mard oʻgʻlonlarimiz va jasur qizlarimiz yuksak mukofotlar bilan taqdirlandi. 1941-yil iyunidan 1945-yil mayigacha mukofot va ragʻbatlantirish tizimi sezilarli oʻzgarib, 10 ga yaqin orden hamda 20 dan ortiq medal taʼsis etilgan.

Dastlabki tadqiqotlarga koʻra, urushda qozonilgan gʻalaba natijasida Markaziy Osiyo, jumladan, Oʻzbekistondan 120 ming, Qirgʻizistondan 42 mingdan ortiq, Tojikistondan 50 mingga yaqin, Turkmanistondan 19 mingga yaqin jangchi mukofotlangan. Aynan urush yillarida 120 ming oʻzbekistonlik jangchining orden va medallar bilan mukofotlangani xalqimiz jasoratiga berilgan munosib baho boʻldi.

Soʻnggi yillarda Ikkinchi jahon urushi davri tarixini chuqurroq oʻrganish hamda yangi tarixiy maʼlumotlarni ilmiy muomalaga kiritish maqsadida yangi tadqiqotlar oʻtkazilmoqda. Xususan, oxirgi uch yildagi ilmiy izlanishlar natijasida jangovar orden va medallar bilan mukofotlangan oʻzbekistonliklarning soniga oydinlik kiritildi. Yangi maʼlumotlarga asosan 200 mingdan ziyod askar va ofitserlarimiz jangovar davlat mukofotlari bilan taqdirlangani aniqlandi. Shuningdek, Italiya, Angliya, Fransiya, Polsha, Vengriya kabi mamlakatlarning ordenlari bilan taqdirlangan hamyurtlarimiz bir necha ming kishini tashkil etgani maʼlum boʻldi.

Buyuk gʻalabaga ulkan hissa qoʻshgan vatandoshlarimiz hali-hanuz yurtimizda ardoqda. Oʻzbekistondagi yangi avlod bobolarining urush yillarida koʻrsatgan soʻnmas jasorati, ona Vatanga mehr-muhabbatini qalbida saqlab, front yoʻllarini bosib oʻtganlar xotirasini minnatdorlik bilan yodda saqlaydi. Jumladan, har yili 9-mayning Xotira va qadrlash kuni sifatida nishonlanishi davlatimiz tomonidan bu kunga alohida eʼtibor berilayotganining dalilidir. Bugun front jangchilari bilan birga front ortida mashaqqatli mehnat qilgan faxriylarga ham alohida eʼtibor qaratilmoqda. Shu maqsadda qator meʼyoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi. Ular asosida urush ishtirokchilari va qatnashchilariga har yili oshirilgan miqdorda mukofot pullari berilmoqda. Ikkinchi jahon urushi qatnashchilariga shahar atrofida harakatlanish uchun temir yoʻl, suv va avtomobil transportlarida bepul yurish huquqi belgilangan.

— Bugun oramizda sogʻ-salomat yashab kelayotgan urush va mehnat faxriylari, barcha nuroniylarimizga alohida mehrimiz, ehtiromimizni izhor etamiz. Ushbu majmua buyuk gʻalabaga munosib hissa qoʻshgan koʻp millatli xalqimizning jasorati va qahramonligini tarannum etadigan tabarruk maskan, desak, toʻgʻri boʻladi, — dedi davlatimiz rahbari kuni kecha poytaxtimizdagi Gʻalaba bogʻiga tashrifi chogʻida.

Ayniqsa, soʻnggi yillarda urushda faxriylarini ragʻbatlantirish hamda eʼzozlash borasida katta ilmiy va amaliy ishlar bajarildi. Jumladan, “Gʻalaba bogʻi” yodgorlik majmuasi barpo etildi. Davlatimiz rahbarining tashabbusi bilan Ikkinchi jahon urushida mardlik va jasorat, front ortida matonat hamda insonparvarlik namunalarini koʻrsatgan koʻp millatli Oʻzbekiston xalqining fashizm ustidan qozonilgan buyuk gʻalabani taʼminlashga qoʻshgan munosib hissasini keng miqyosda yoritish, Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va front ortida fidokorona mehnat qilgan yurtdoshlarimizning nomlarini abadiylashtirish, ularning beqiyos jasorati va matonatini tarix sahifalariga muhrlash, yosh avlodni Vatanga muhabbat va sadoqat ruhida tarbiyalash maqsadida Toshkent shahrida “Shon-sharaf” davlat muzeyi, “Mangu jasorat” va “Matonat madhiyasi” monumentlari, tarixiy-badiiy ekspozitsiyalarni qamrab olgan “Gʻalaba bogʻi” yodgorlik majmuasi barpo etildi. Bular barchasi xalqimizning yovuzlikka murosasizligi, doim adolat va tinchlik tarafdori boʻlgani, vatanparvarlar nomi hech qachon unutilmasligini bildiradi.

Diyorjon ABDULLAYEV,

Urganch davlat pedagogika instituti

rektori vazifasini bajaruvchi,

tarix fanlari doktori, professor