Shaxs oʻz gʻoyasini erkin amalga oshirish imkoniyatiga va kafolatga ega joyda taraqqiyot barqaror, oʻsish esa uzoq muddatli boʻladi. Shu bois, tadbirkorlikni faqat iqtisodiyot tarmogʻi sifatida emas, balki jamiyat tafakkurining oynasi, davlatning fuqarosiga ishonchi darajasini aks ettiruvchi muhim mezon sifatida baholash zarur.

 2025-yil sarhisobiga nazar solganda, tadbirkorlarga yaratilgan imtiyoz va imkoniyatlar ortida faqat iqtisodiy samara emas, balki davlat va jamiyat oʻrtasidagi munosa­batlarning sifatidagi oʻzgarishlar ham koʻzga tashlanadi. Bugun tadbirkor nazorat qilinadigan subyekt emas, balki qoʻllab-quvvatlanishi lozim boʻlgan ishonchli hamkor si­fatida eʼtirof etilmoqda. Bu yondashuv taraqqiyot yoʻlida tanlangan ongli, masʼuliyatli va insonparvar siyosatning amaliy ifodasidir.

Jahon iqtisodiyotidagi beqarorlik, bo­zorlardagi keskin tebranishlar va global xavf-xatarlar sharoitida tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat uchun strategik za­ruratga aylandi. Soliq imtiyozlari, moliya­viy yengilliklar, kredit resurslariga keng yoʻl ochilishi va huquqiy kafolatlarning mustahkamlanishi — bularning barchasi tadbirkorni himoya qilishga qaratilgan ti­zimli islohotlardir. Chunki bugun oʻz ishi­ni rivojlantira olgan tadbirkor ertaga yangi ish oʻrinlari, barqaror daromad manba­lari va ijtimoiy farovonlikni yaratishga xizmat qiladi.

Ishonch fenomeni

Jamiyatda “ishonch” degan tushuncha bor — u baʼzan qonun va farmondan ham kuchliroq taʼsirga ega. Chunki ishonch mavjud joyda tashabbus tugʻiladi, tashabbus bor joyda harakat shakllanadi, harakat esa iqtisodiy oʻsishga olib keladi. Soʻnggi yillarda tad­birkorlarga berilayotgan imtiyoz va imkoniyatlar aynan shu mantiqiy zanjirni hayot­ga tatbiq etmoqda. Davlatning tadbirkorga ishonchi uning ertangi kunga ishonchini mustahkamlab, barqaror rivojlanish uchun tayanchga aylanmoqda.

Oʻtgan toʻqqiz yil Oʻzbekiston iqtisodi­yoti tarixida faqat raqamlar bilan bahola­nadigan davr emas. Bu yillar davomida iqti­sodiy tafakkur oʻzgardi, davlat va tadbirkor oʻrtasidagi munosabatlar qayta shakllandi, eng muhimi, ishonch institutsional dara­jaga koʻtarildi. Ayniqsa, 2025-yil ana shu jarayonlarning mantiqiy yakuni, sinovdan oʻtgan modeli sifatida namoyon boʻldi.

Prezidentimizning “2025-yilda aholi bandligini taʼminlash va kambagʻallikni qisqartirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori iqtisodiy harakatlar yoʻnalishini belgilab berdi. Ushbu hujjat bandlikni umumiy shior darajasida emas, balki aniq mexanizmlar, masʼul subyektlar va hududiy kesimda amalga oshirishni nazarda tutdi.

Qarorda belgilangan 5 million 200 ming kishining bandligini taʼminlash vazifasi bosqichma-bosqich bajarildi. Bu jarayonda banklar ishtirokidagi mexanizmlar hal qi­luvchi ahamiyat kasb etdi. Banklar orqali ish bilan taʼminlash tizimi tadbirkorlikni iqtisodiy oʻsishning asosiy drayveriga ay­lantirdi. Mazkur yerda asosiy masala faqat ish oʻrni ochish emas, balki insonga ishonch bildirish edi. Davlat yaratgan sharoit fuqa­roda “menga ishonilyapti”, degan his uygʻot­di. Aynan shu his tashabbuskorlikka va shax­siy masʼuliyatni zimmaga olishga undadi. Iqtisodiy oʻsish aynan shu ichki ishonchdan boshlandi.

2025-yilda iqtisodiy siyosat mahalla­gacha tushirildi. Har bir mahallada belgi­langan maqsadli koʻrsatkichlar iqtisodiy jarayonning aniq manzilli boʻlishiga xizmat qildi. Tuman hokimliklari tadbirkorlar­ni joy va infratuzilma bilan taʼminlagan boʻlsa, banklar moliyaviy qoʻllab-quvvatlov­ni zimmasiga oldi. Bu esa davlat, bank va fuqaro oʻrtasidagi ishonchli hamkorlikni mustahkamladi.

Raqamli boshqaruv tizimining joriy etilishi ishonchni institutsional kafolatga aylantirdi. “Online-mahalla.uz”, “bank-kredit. uz” va “soliq.uz” axborot tizimlarining in­tegratsiya qilinishi vazifalar ijrosini kun­lik tahlil qilish imkonini berdi. Bu tizim faqat nazorat emas, balki masʼuliyatni his qi­lish madaniyatini ham shakllantirdi. Natija­da fuqarolarning idoralar oʻrtasida sarson boʻlishiga chek qoʻyildi.

Yil davomida amalga oshirilgan “Mahalla loyihasi” dasturi ishonch iqti­sodiyotining amaliy namunasiga aylandi. Ilgari oilaviy tadbirkorlikda oʻzini oqlagan, ishonch qozongan fuqarolarga katta­roq hajmda va uzoq muddatga moliyaviy re­surslar ajratilishi ular faoliyatini yangi bosqichga koʻtardi. Har bir mahallada kami­da 10 ta xonadon uchun taqdim etilgan “loyiha paketlari” orqali oilalar barqaror daromad manbaiga ega boʻldi. Bu tadbirkor­likni tirikchilik darajasidan iqtisodiy taraqqiyot bosqichiga olib chiqdi.

Ushbu jarayonda mahalla bankirlari ama­liy ijrochilarga aylandi. Ular bank va aholi oʻrtasidagi koʻprik boʻlib, startap gʻoyalarning hayotga tatbiq etilishida hal qiluvchi oʻrin tutdi. Iqtisodiy tashabbus birinchi marta shu darajada mahallada paydo boʻlib, shakllandi.

Davlat tomonidan tadbirkorga berilgan eʼtibor jamiyatda tashabbus, masʼuliyat va barqarorlikni shakllantirdi. Iqtisodiyot­da ishonch fenomeni aynan shu jihati bilan yangi Oʻzbekiston taraqqiyotining eng mustahkam poydevoriga aylanmoqda.

Yangi imkoniyatlar davri

Bugun yoshlarni davlat darajasida qoʻl­lab-quvvatlash tasodifiy yoki mavsumiy siyosat emas, balki uzoqni koʻzlagan strategik tanlovdir. Chunki yoshlar — jamiyatning eng faol, eng harakatchan va yangilikka intilish­dan charchamaydigan qatlami. Ularga yaratil­gan sharoit, avvalo, iqtisodiyotning ertangi yoʻlini belgilab beradi.

Yil davomida yoshlar tadbirkorligini qoʻl­lab-quvvatlash sohasida qilingan ishlar nati­jasida kichik sanoat zonalarida yangi ishlab chiqarish obyektlari barpo etildi. Ular yosh tadbirkorlarga imtiyozli shartlarda ijara va lizing asosida taqdim etildi. Bu esa biznes­ni noldan boshlayotgan yoshlar uchun eng katta toʻsiqlardan biri — infratuzilma masala­sini hal qilishga koʻmak boʻladi. Imtiyozli mikrokreditlar, moliyaviy koʻmak va maslahat xizmatlari bilan uygʻun bu tizim yil oxiri­ga kelib, yoshlar uchun qulay ishbilarmonlik muhitini shakllantirdi.

Ana shu jarayonda davlatimiz rahba­rining 2025-yil fevraldagi qator muhim qarorlari hal qiluvchi ahamiyat kasb etdi. Jumladan, “Yoshlar tadbirkorligini hamda ularning bandligini taʼminlashga qaratil­gan biznes loyihalarni qoʻllab-quvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbir­lari toʻgʻrisida”gi qarori yil davomida yoshlar siyosatidagi keng koʻlamli ishlar uchun mustahkam huquqiy poydevor boʻlib xizmat qildi.

Ushbu qarorga muvofiq, Yoshlar ishlari agentligi huzurida tashkil etilgan Yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish davlat maqsadli jamgʻarmasi yil yakuniga kelib, navqiron avlod uchun nafaqat moliyaviy man­ba, balki ishonchli hamkor, maslahatchi va qoʻllovchi homiy sifatida faoliyat yuritdi. Yoshlar taqdim etgan tashabbuslar ekspertlar ishtirokida chuqur tahlil qilinib, ularning barqarorligi va istiqboli asosiy mezon si­fatida baholandi. Bu esa yosh tadbirkorlarda rejalashtirish, hisob-kitob va uzoqni koʻra bilish koʻnikmalarini shakllantirdi.

Shu bilan birga, tajribali ishbilar­monlarning kengash ishlariga jalb etili­shi tizimning ochiq va shaffof boʻlishini taʼminladi. Korrupsiya va tanish-bilishchi­likka yoʻl qoʻymaslik, qaror qabul qilishda xolislikni taʼminlash aynan shu yondashuv orqali amalga oshirildi. Kengash aʼzolari­ning kamida 30 foizi yosh tadbirkorlardan iborat boʻlgani esa qoʻllab-quvvatlanayotgan loyihalarning zamonaviy, innovatsion va raqobatbardosh yoʻnalishlarga asoslanishi­ni kafolatladi.

Fevraldagi yana bir huquqiy-meʼyoriy hujjat — “Yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish va bandligini taʼminlashga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qa­ror ham muhim ahamiyatga ega. Unga muvofiq, “Yoshlar biznesi” dasturi izchil amalga oshi­rildi. Dastur doirasida “Biznesga birinchi qadam”, “Yoshlar uchun ish oʻrinlari”, “Inno­vatsion yoshlar” kabi loyihalar yoʻlga qoʻyil­di. Yil yakuniga kelib, mazkur tashabbuslar yoshlar bandligini taʼminlashda muhim oʻrin egalladi. Dastur orqali yuz minglab yigit-qiz oʻzini ish bilan taʼminlash yoki doimiy daromad manbaiga ega boʻlish imko­niyatiga erishdi.

Bu jarayonda “Aloqabank”ning “yoshlar banki” sifatida faoliyat yuritgani ham katta ahamiyatga ega boʻldi. Bank yosh tad­birkorlar uchun eng yaqin moliyaviy hamkor sifatida xizmat qilib, ularning biznes loyihalarini amalga oshirishda asosiy tayanchga aylandi. Natijada 18 yoshdan 30 yosh­gacha boʻlgan yigit-qizlar uchun qoʻshimcha oʻn minglab ish oʻrinlari ochildi.

Muhimi, 2025-yilda yoshlarni qoʻl­lab-quvvatlash jarayoni faqat tayyor biznes rejalarni moliyalashtirish bilan cheklan­madi. Yoshlarda biznes reja tuzish, startap loyihalarini ishlab chiqish, bozorni tah­lil qilish koʻnikmalarini shakllantirishga alohida eʼtibor qaratildi. Yil davomi­da faoliyat boshlagan “Yosh tadbirkorlar” raqamli platformasi orqali onlayn tre­ninglar oʻtkazildi, mahsulot va xizmatlar uchun raqamli bozor shakllantirildi, kraud­fanding mexanizmlari joriy etildi.

Yoshlarga berilgan ishonch tashabbusni, tashabbus esa iqtisodiy harakatni paydo qildi.

Faollikka tayanayotgan yoʻl

2025-yil mamlakat taraqqiyotida faollikka tayanayotgan yangi yondashuvlar mustahkamlangan yil sifatida yakunlandi. Oʻtgan yilda chiqqan qarorlar, amalga oshi­rilgan islohotlar va belgilangan ustuvor vazifalar jamiyatda harakat, tashabbus va masʼuliyatni ragʻbatlantirishga qaratildi. Ana shu jarayonlarning mantiqiy ifodasi sifatida 19-mart kuni davlatimiz rahbari­ning kichik va oʻrta biznes vakillari bilan uchrashuvi muhim siyosiy voqea sifatida yodda qoldi.

Yil yakunlariga xos jihat shundaki, maz­kur uchrashuvda tadbirkorlarga yaratilayot­gan imkoniyatlar umumiy yoʻnalish sifatida emas, balki aniq mexanizmlar orqali bel­gilab berildi. 2025-yildan kichik biznes uchun 300 million soʻmgacha kredit ajrati­la boshlashi, shuningdek, faoliyati ken­gayib, kichik yoki oʻrta korxonaga aylangan tadbirkorlarga ushbu mablagʻning 150 million soʻmini garovsiz taqdim etish tartibi faollikni ragʻbatlantirishda muhim qadam boʻldi. Shuningdek, oi­laviy tadbirkorlikni qoʻllab-quvvat­lash maqsadida 50 million soʻmgacha garovsiz kredit berish amaliyoti yoʻlga qoʻyildi.

Uchrashuvda tadbirkorlik fao­liyatini tugatish masalasiga ham yangicha yondashuv bilan qaralishi bildirildi. Endi oxirgi uch yil­lik aylanmasi 10 milliard soʻm­dan oshmagan va soliqdan qarzi boʻlmagan korxonalarni ixti­yoriy tugatishda tekshiruv oʻtka­zilmasligi belgilandi. Ushbu qaror tadbirkorlar uchun or­tiqcha maʼmuriy toʻsiqlarni bartaraf etish va yangi yoʻnalishni tanlash imkoniyatini kengaytirdi.

Shu bilan birga, 2028-yil 1-yanvarga qa­dar qoʻshimcha qiymat soligʻi va foyda soligʻi stavkalari oshirilmasligi hamda kichik va oʻrta biznesga qoʻshimcha talab va majburiyat yuklaydigan meʼyoriy hujjatlar qabul qi­lishga uch yillik moratoriy eʼlon qilini­shi tadbirkorlik faoliyati uchun barqaror qoidalar shakllanganini koʻrsatdi. Bu esa yil davomida rejalashtirish va harakat qi­lish uchun aniqlikni taʼminladi.

Fermerlar uchun chiqarilgan qarorlar ham yil sarhisobida alohida ahamiyatga ega. Soliq majburiyatini oʻz vaqtida bajara ol­magani tufayli yigʻilib qolgan 1 trillion soʻmlik penyani undirishdan voz kechilishi qishloq xoʻjaligi sohasida faoliyat yuri­tayotgan tadbirkorlar uchun muhim yengillik boʻldi va ularning keyingi harakatiga yangi imkoniyatlar ochdi.

Mazkur uchrashuv 2025-yilda qilingan ishlarga sarhisob boʻlish bilan birga, tad­birkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlashda faollikka tayanayotgan yoʻl uzluksiz davom etishini koʻrsatdi. Bu yoʻlda davlat sharoit yaratadi, tadbirkor esa harakat qiladi.

2025-yil avgustda davlatimiz rahbari Yangi Toshkentda tadbirkorlar bilan ochiq muloqot oʻtkazdi. Mazkur uchrashuv raqamlar bilan emas, balki har bir tadbirkorning yurtimiz taraqqiyotidagi oʻrni va mamlakat­ning kelajak yoʻnalishlari bilan bogʻliq tahliliy fikrlar bilan yodda qoldi. Kel­gusi rivojlanishning shiddatini tushunish uchun bu muloqotni faqat iqtisodiy koʻr­satkichlar majmuasi sifatida emas, bal­ki ijtimoiy va falsafiy kontekstda ham baholash zarur. Chunki har bir investitsiya, har bir yangi korxona nafaqat moddiy qiy­mat, balki inson va jamiyatning maʼnaviy oʻsishi uchun imkoniyatdir.

Oʻtgan toʻqqiz yilda iqtisodiyotning koʻplab tarmoqlari yangidan tashkil etildi. Bu davrda 230 milliard dollar investi­siya kirib keldi. Shundan 120 milliard dollardan ortigʻi xorij sarmoyasi. 2025-yilning birinchi yarim yilligida mamla­katimiz iqtisodiyoti 7,2 foiz oʻsdi. Biz­nes yuritishdagi qulayliklar natijasida tadbirkorlar koʻpayib, faoliyati kengayib bormoqda. Masalan, 1600 ta mikrokorxona bir yilda aylanmasini 10 milliard soʻmdan oshirib, birdan oʻrta korxonaga, 143 tasi esa 100 milliard soʻmdan oshirib, yirik kor­xonaga aylandi. Yana 122 ta kichik korxona yirik biznes safiga qoʻshildi.

Biznesni “soya”dan chiqarish natija­sida 139 ming korxonadagi ish oʻrinlari 811 mingtaga koʻpaydi, 273 mingta korxona ish haqi fondini 22 foiz oshirdi. 2024-yili xususiy sektorda oʻrtacha oylik 4 mil­lion soʻmni tashkil etgan boʻlsa, 2025-yil­da 5 million soʻmga yaqinlashdi. Bu koʻrsat­kichlar iqtisodiy farovonlikka erishishda inson kapitalining ahamiyatini yana bir bor tasdiqlaydi.

Ilk ochiq muloqotdan buyon tadbir­korlarning mingga yaqin tashabbusi qo­nunchilikka kiritilgani qayd etildi. Oʻtgan yilgi muloqot beshinchisi boʻldi. Unga tayyorgarlik davomida 26 yoʻnalish­ning 7000 ga yaqin vakili bilan uchrashuv­lar oʻtkazildi. “Koll-markaz” orqali ham 13 mingdan ziyod murojaat va taklif qabul qilindi. Bu jarayon iqtisodiy demokrati­yaning amaliy koʻrinishi boʻlib, davlat va tadbirkorlar oʻrtasidagi ochiq muloqot fal­safasini yaqqol koʻrsatadi.

Muloqotda davlatimiz rahbari tadbir­korlikning boshqa yoʻnalishlari boʻyicha ham yangi tashabbuslarni ilgari surdi. Jumladan, qisqa muddatda va tez daromad beradigan ish oʻrinlari ochishda eng samara­dor yoʻnalishlardan biri boʻlgan xizmatlar sohasi jadal rivojlantiriladi. Turizmni rivojlantirish boʻyicha yangi dastur boshla­nadi. Kelgusi uch yilda mehmonxona va tu­rizm maskanlari tashkil qilish uchun jami 5000 gektar yer auksionga chiqariladi. Bunda mehmonxona qurmoqchi boʻlgan tadbirkorlar­dan yerlarni sotib olish uchun toʻlov undi­rilmaydi. Evaziga davlat shu summa bilan loyihaga ulushdor boʻlib kiradi.

Tadbirkorlar 10 yil ichida istalgan paytda bu ulushni qayta sotib olishi mumkin. Agar tadbirkor yer qiymatini boshida toʻlayman desa, 20 foiz chegirma beriladi. Mehmonxona qurish uchun 7 yil muddatga 2 yillik imtiyozli davr bilan kredit ajratiladi. Bu tadbirkorlikni ragʻ­batlantirish orqali ijtimoiy va iqtiso­diy jarayonlarni uygʻunlashtirishning aniq mexanizmidir.

Shuningdek, mahalliy mehmonxonalar, oilaviy mehmon uylari oʻrtasida tanlovlar oʻtkazilishi va mukofotlar bilan ragʻbat­lantirilishi biznesda raqobat va sifatni oshirishga xizmat qiladi.

Biznes vakillarida qoʻshimcha joy olishga ehtiyoj borligiga qaramay, davlat aktivlari ijaraga berilishi, soliq va mo­liyaviy qoʻllab-quvvatlash tizimlari tako­millashtirilishi, yosh tadbirkorlar uchun startaplarni qoʻllab-quvvatlash choralari, “Biznesni 15 daqiqada boshlash” tamoyi­li va investitsiya kodeksi kabi islohotlar iqtisodiy faollikni yangi bosqichga olib chiqadi. Bu jarayonda aso­siy eʼtibor insonga, uning tashabbusi va ijtimoiy masʼuliyatiga qaratilgan.

Jamiyatning rivojlanishi va iqtisodiyotning barqarorli­gi faqat moddiy koʻrsatkichlar orqali baholanmaydi. Bu mu­loqot har bir tadbirkor va har bir investitsiya ortida jamiyat­ga, inson qadr-qimmatiga, bilim va texnologiyalarga investitsiya borligini koʻrsatdi. Shu bois, Prezidentimizning tadbirkor­likni ragʻbatlantirish strategiyasi iqtisodiyotni faqat raqamlarda emas, balki inson hayoti sifatida ham tah­lil qilishga imkon beradi.

Muloqot davomida markaziy va hudu­diy studiyalardan qatnashgan tadbirkor­lar oʻz mulohaza va takliflarini bil­dirdi. Muammolar muhokama qilinib, ular boʻyicha mutasaddilarga koʻrsatmalar berildi. Bu jarayon ochiqlik, hamkorlik va zamonaviy iqtisodiy falsafaning uygʻun­lashgan namunasi sifatida tarixga kirdi.

Tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash va investitsiya muhitini yaxshilash nafaqat iqtisodiy strategiya, balki jamiyatning maʼnaviy va intellektual salohiyatini ri­vojlantirish vositasi sifatida ham koʻri­nadi. Har bir tadbirkor faqat biznes bilan shugʻullanmay, oʻz gʻoyasi, tashabbusi va iqti­dori orqali kelajakni barpo etadi.

Ishonch va erkinlik muhitida tadbirkor har bir gʻoyasi uchun masʼul boʻladi, ammo bu masʼuliyat ijtimoiy va iqtisodiy taraqqi­yotga xizmat qiladi. Biznes, taʼlim, sogʻliq­ni saqlash va innovatsiya sohalaridagi is­lohotlar esa faqat iqtisodiy natija emas, balki inson potensiali va ijtimoiy hayot sifati uchun ham muhim qadam.

Tadbirkorlik faqat daromad topish vosi­tasi emas, balki intellektual va maʼnaviy yan­gilanish, innovatsiya va ijtimoiy masʼuliyat uygʻunligini namoyon etadigan jarayondir. Har bir startap, har bir yangi loyiha va har bir innovatsiya bu — mamlakatning kelajakka ishonchi va salohiyatining koʻrinishi. Shu ta­riqa tadbirkorlik va davlatning qoʻllab-quv­vatlovi birgalikda barqaror, samarali va insoniy taraqqiyot yoʻlidagi muhim falsafiy poydevorga aylanadi.

Umuman olganda, davlat va tadbirkor­lar oʻrtasidagi hamkorlik, ochiq muloqot va innovatsion islohotlar nafaqat iqtisodiy tarmoqlarning oʻsishiga, balki jamiyatdagi faol, masʼuliyatli va tashabbuskor insonlar avlodini tarbiyalashga xizmat qilayotgani anglashilmoqda. Shunday qilib, tadbirkor­lik faqat pul va mahsulot orqali emas, bal­ki har bir insonning gʻoyasi, intilishi va ijtimoiy hissi orqali ham rivojlanadi.

2025-yil bizga yana bir marrani koʻrsatdi: iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi — raqamlar va hisobotlardan tashqari, inson ruhi va ijtimoiy munosabatlar bilan uygʻun­lashganda haqiqiy maʼnoga ega boʻladi. Shu bi­lan birga, kelgusi yillarga qaratilgan yangi strategiyalar va investitsiya tashabbuslari ta­raqqiyot poydevorini mustahkamlaydi.

Sardor TOLLIBOYEV,

“Yangi Oʻzbekiston” muxbiri