Aholisi 38 milliondan ziyod boʻlgan mamlakatda demografik jarayonlarning faolligi, har yili oʻrtacha 1 milliondan ortiq yigit-qizning katta hayotga qadam bosayotgani jamiyat oldiga mutlaqo yangi masʼuliyat va vazifalarni qoʻymoqda.

Shu maʼnoda, yosh­larga oid davlat siyo­sati ijtimoiy rivojla­nishning alohida yoʻnalishi sifatida baholanishi tabiiy. Davlatimiz rahbarining Oliy Majlis va Oʻzbekiston xalqiga Murojaatnomasida yoshlarga yuksak baho va ishonch bildirilib, taʼlim, ilm-fan, madaniyat, sanʼat, sport va bosh­qa sohalarda erishayotgan yutuqlari yangi Oʻz­bekiston taraqqiyotida muhim omil sifatida eʼtirof etilgani ham shundan dalolat.

Ortda qolgan yil ham yoshlarga oid davlat siyo­satini amalga oshirish jarayoni mazmunan yangi bos­qichga koʻtarilgani bilan yodda qolarli boʻldi. Bu davrda yoshlar bilan ishlash umumiy chaqiriqlar, samarasi kam, eskicha yondashuvlardan voz kechilib, asosiy eʼtibor tizim­lilikka, manzillilikka va ijro uchun aniq masʼuliyat belgi­lashga qaratildi. Yoshlar masalasi ijtimoiy muammo emas, balki boshqariladigan va natijasi baholanadigan siyosiy yoʻnalish si­fatida koʻrila boshladi. Shu sabab yoshlar siyosatining institutsional asoslari  mustahkamlandi, amaliy mexanizmlar esa hayotga yaqinlashti­rildi.

2025-yil 14-fevral kuni boʻlib oʻtgan Prezidentimizning yoshlar bilan ochiq mulo­qoti bu boradagi yillik “yoʻl xaritasi”ni belgilab olishda dasturilamal boʻldi. Uch­rashuv umumiy ruhida yoshlarni ijtimoiy- iqtisodiy taraqqiyotning faol subyekti sifatida koʻrish, ularning tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlash hamda salohiyatini toʻ­liq namoyon etish uchun tizimli sharoit yara­tish gʻoyasi ustuvorlik kasb etdi. Jumladan, yoshlarning bilim olish yoʻli faqat diplom bilan yakunlanib qolmasligi, ularning za­monaviy kasblarni egallashi, raqamli koʻ­nikmalarni puxta oʻzlashtirishi va mehnat bozoridagi real ehtiyojlarga moslashuvi zarurligi taʼkidlandi. Prezidentimiz to­monidan ilgari surilgan fikrlarda maktab, kollej, texnikum va oliy taʼlim tizimi oʻr­tasidagi uzviylik, shuningdek, taʼlim nati­jasini aniq iqtisodiy samaradorlik bilan bogʻlash masalasi muhim yoʻnalish sifatida qayd etildi.

Davlatimiz rahbari yoshlar bilan mulo­qotda ularning jamiyatdagi oʻrnini chuqur anglash, qonunlarga hurmat, halollik va tashabbuskorlikni hayot mezoniga aylanti­rish zarurligini taʼkidladi. Bu esa yoshlar siyosatida faqat iqtisodiy koʻrsatkichlarga tayanish yetarli boʻlmasligini, insoniy va axloqiy qadriyatlar bilan uygʻunlik muhim ahamiyat kasb etishini koʻrsatadi.

Qishloq va chekka hududlarda yashovchi yosh­lar bilan megapolislarda istiqomat qiluv­chi tengdoshlari oʻrtasidagi imkoniyatlar tafovutini qisqartirish, taʼlim, band­lik va madaniy rivojlanish xizmatlarini joylarda kengaytirish masalalari ustuvor vazifa sifatida qayd etildi. Bu yondashuv yoshlarning qayerda tugʻilganidan qatʼi nazar, oʻz salohiyatini roʻyobga chiqarishi uchun teng sharoit yaratishga qaratilgan umumiy siyosiy irodaning ifodasi boʻlib xizmat qildi.

Shu nuqtayi nazardan, davlat va yoshlar oʻr­tasidagi munosabat bir tomonlama murojaat shaklidan tizimli hamkorlik darajasiga koʻtarilayotgan, kelajak avlod masalasi stra­tegik rejalashtirish markazida turgan, har bir tashabbus uzoq muddatli taraqqiyot man­zarasi bilan bogʻlanayotgan hozirgi sharoitda mamlakatimizdagi yoshlarga oid siyosatning bugungi holatini umumlashtiruvchi va kel­gusi yoʻnalishlarini belgilab beruvchi eng muhim jihatlarga toʻxtalib oʻtish, oʻtgan yil sarhisobiga bir qur nazar tashlash, oʻylay­mizki, oʻrinli boʻladi.

Taʼlim

2025-yilda yoshlarga oid davlat siyosatida taʼlim masalasi alohida ustuvor yoʻnalish sifatida shakllandi va u boshqa barcha yoʻna­lishlar uchun asos boʻlib xizmat qildi. Taʼ­lim yoshlarga oʻz salohiyatini anglash, jamiyat­da munosib oʻrin egallash, mustaqil fikrlash va kelajakka ishonch bilan qadam qoʻyish im­konini beradigan asosiy ijtimoiy insti­tutdir. Shu bois, 2025-yilda taʼlim bilan bogʻliq ishlar miqyosi ancha kengaydi, mazmu­nan chuqurlashdi.

Jumladan, 21-aprel kuni davlatimiz rahbari maktab taʼlimi sifatini oshirish va pedagoglar tayyorlash tizimini takomil­lashtirishga oid taqdimot bilan tanishar ekan, yoshlar siyosatida miqdoriy qamrovdan mazmuniy natijaga oʻtish zaruratini aniq ifodalab berdi. Ushbu taqdimotda taʼlim infratuzilmasini yangilash bilan bir qator­da oʻqituvchining kasbiy tayyorgarligi, meto­dik saviyasi, zamonaviy kompetensiyalarni egallashi taʼlim sifatini belgilovchi hal qiluvchi omil ekani koʻrsatib oʻtildi. “Oʻz­bekiston — 2030” strategiyasida belgilan­gan ustuvor yoʻnalishlar bilan uygʻun holda maktab taʼlimini real hayot, kasb tanlovi va mehnat bozori ehtiyojlariga yaqinlashtirish, oʻquvchi shaxsini mustaqil fikrlashga, masʼu­liyatli qaror qabul qilishga tayyorlash masa­lalariga ustuvor ahamiyat qaratildi.

Yil davomida taʼlimdan chetda qolish xavfi mavjud boʻlgan yoshlar bilan ishlash masalasi diqqat markazida boʻldi. Bu yoʻna­lishda manzilli va tizimli choralar koʻril­di. Xususan, mahalla raislari bilan hamkor­likda dars qoldirgan 4504 nafar oʻquvchi yana taʼlim jarayoniga qaytarildi. Bu koʻrsatkich oddiy raqam sifatida qabul qilinmasligi kerak. Uning ortida taʼlimdan uzoqlashish xavfi ostida qolgan minglab yoshlarning taqdiri, ularning kelajakdagi imkoniyatla­ri bilan bogʻliq muhim masalalar turibdi. Aynan shu sabab taʼlimga qaytarish jarayoni faqat majburiy choralar bilan emas, balki tushuntirish, ijtimoiy muhitni yaxshilash, oila bilan ishlash orqali amalga oshirildi.

Yana bir muhim jihat, yoshlarni keyingi bosqichda bilim olishga yoʻnaltirish bilan bogʻliq. Maʼlumotlarga koʻra, 2025-yilda 2088 nafar yosh oliy va professional taʼ­limga jalb etildi. Bu holat davlatning taʼlim siyosati faqat umumiy savodxonlik bilan cheklanib qolmayotgani, yoshlarni kas­biy va mutaxassislik yoʻnalishlari orqali hayotga tayyorlashga qaratilganini koʻrsatadi.

Taʼlim mazmunini zamonaviy talablar asosida boyitish masalasiga ham alohida eʼtibor qaratildi. Xorijiy tillar, zamona­viy kasblar va intellektual rivojlanishga qaratilgan loyihalar yoshlar orasida keng ommalashdi. Xorijiy tillar, zamonaviy kasblar va kitobxonlik loyihalariga jami 7,8 million nafar yosh jalb etildi. Shu­ningdek, ragʻbatlantirish mexanizmlarining joriy etilishi ham yoshlarning bilimga boʻl­gan qiziqishini oshirdi. Xalqaro imtihon topshirish xarajatlarini qoplash boʻyicha amalga oshirilgan ishlar buning yaqqol mi­solidir. Jumladan, 17,3 ming nafar yoshga 38,7 milliard soʻm mablagʻ ajratilgan, umu­miy hisobda esa 56,4 ming nafar yosh 111 mil­liard soʻmlik kompensatsiyadan foydalangan.

Taʼlim jarayonini faollashtirishda yoshlarning boʻsh vaqtini mazmunli tash­kil etish ham muhim omillardan sanaladi. “TalabaFest — 2025” festivali doirasida 800 ming nafar talabaning qamrab olingani, “Besh tashabbus olimpiadasi”da esa million­lab yoshlarning turli tanlov va musobaqalar­da ishtirok etgani taʼlim muhitining faqat rasmiy darslar bilan chegaralanib qolmaga­nini koʻrsatadi. Shuningdek, Toshkent shah­rida tashkil etilgan “Oʻzbekiston oʻquv mar­kazlari forumi”da yuzlab oʻquv markazlari va minglab yoshlarning ishtiroki taʼlim xizmat­lari sifatini oshirish, tajriba almashish va yangi imkoniyatlarni muhokama qilish uchun muhim platforma boʻlib xizmat qildi.

Yoshlarning boʻsh vaqtini mazmunli tash­kil etishda eng katta qamrov “Besh tashabbus olimpiadasi”da kuzatildi. Ushbu tashabbus doirasida oʻtkazilgan tanlov va musobaqa­larda 10,9 million nafar yosh ishtirok etdi. Madaniyat va sanʼat yoʻnalishida 1 million, sport yoʻnalishida 7,2 million, kitobxonlik va intellektual oʻyinlar doirasida 2,7 mil­lion nafar yosh qamrab olindi. “Dolzarb 90 kunlik” tadbirlarida esa loyihalar, tan­lovlar, musobaqalar va sayohat dasturlari orqali 6,7 million nafar yosh jalb qilingan. Bu tadbirlar yozgi taʼtil davrida yoshlarning boʻsh vaqtini ijtimoiy foydali faoliyat bi­lan toʻldirish, ularni turli salbiy taʼsir­lardan himoyalash, jamoatchilik faolligini oshirishga xizmat qildi.

Alohida loyihalar doirasida ham qamrov yanada oshgan. “Ibrat farzandlari” loyihasi­da 2,9 million nafar yosh, “Qizlar akademiya­si” loyihasida 620 ming nafar xotin-qiz, “Ustoz AI” loyihasida 831 ming, “Mutolaa” loyihasida esa 3,5 million nafar navqiron avlod vakillari ishtirok etgan. Ushbu loyi­halar yoshlarning intellektual, maʼnaviy va texnologik rivojlanishini qoʻllab-quvvat­lashi bilan ham ahamiyatli.

Bandlik

Oʻtgan yil mobaynida yoshlar bandligini taʼminlash borasida amalga oshirilgan ish­lar tizimning turli boʻgʻinlarini bir maq­sadga safarbar qilgan amaliy mexanizmlar orqali yuritildi. Ishsiz va shaxsiy biz­nesini boshlash istagidagi yigit-qizlar­ni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan “Yoshlar bandligi dasturi” ishlab chiqildi va shu yoʻ­nalishda 414,6 ming nafar yoshning bandligi taʼminlandi. Bu koʻrsatkichning oʻzi bandlik masalasiga yondashuv koʻlami va masʼuliyat darajasini anglatadi, yaʼni keng qatlamdagi yoshlarga yoʻnaltirilgan, bir vaqtning oʻzida ham ish oʻrni, ham tadbirkorlik, ham kasbga yoʻnaltirish imkoniyatlarini jamlagan me­xanizm shakllantirilgan.

Prezidentimizning 2025-yil 14-fevral­dagi “Yoshlar tadbirkorligini hamda ular­ning bandligini taʼminlashga qaratilgan biznes loyihalarni qoʻllab-quvvatlash ti­zimini takomillashtirish chora-tadbirla­ri toʻgʻrisida”gi qarori yoshlarning mehnat bozoriga kirishini bosqichma-bosqich taʼ­minlashga qaratilgan tizimli mexanizmni belgilab berdi. Hujjatga koʻra, oʻzini oʻzi band qilish, kasanachilik, kichik biznes va startap tashabbuslarini qoʻllash orqali barqaror daromad manbalarini shakllanti­rish ustuvor yoʻnalish sifatida koʻrsatildi. Xususan, “Biznesga birinchi qadam” tamoyi­li asosida yoshlarni kasbga yoʻnaltirish, mo­liyaviy resurslarga kirish imkoniyatlarini kengaytirish, hududlarda mavjud iqtisodiy salohiyatdan kelib chiqib, loyihalarni qoʻl­lab-quvvatlash mexanizmlari belgilandi. Taʼlim — kasb — daromad zanjiri yagona siyosiy mantiqqa birlashtirildi.

Bandlikni taʼminlashda boshqaruv yon­dashuvi ham oʻzgacha tus oldi. Maʼlumotlar­ga qaraganda, davlat idoralarining 4546 nafar rahbari 115 ming 751 nafar ishsiz yoshga biriktirilib, 114 ming 984 nafari­ning bandligi taʼminlangan, natijador­lik 99,3 foizni tashkil qilgan. Bu orqali masʼuliyatning shaxsiylashgani, “birikti­rish” tamoyili bilan har bir holat boʻyicha kuzatuv va yakuniy natija talabi kuchaygani­ni kuzatish mumkin. Bunday tendensiya bir nechta yoʻnalishlar boʻyicha parallel yechimlar ishlab chiqish imkonini berdi. Jumladan, 33 mingdan ziyod yigit-qiz doimiy ishga joylashtirilgan boʻlsa, ulardan 15 ming 186 nafariga tadbirkorlik uchun kredit, 4556 nafariga ekin yer maydoni ajratilgan, 2145 nafariga esa asbob-uskunalar olib berilgan. Shu bilan birga, 6816 nafar yosh tartibli migratsiyaga yoʻnaltirilgan, 2631 nafari muddatli harbiy xizmatga yuboril­gan, 48 ming 532 nafari esa oʻzini oʻzi band qilgan. Mazkur raqamlar bandlik siyosati “faqat ish topib berish” shaklidagi tor qa­rashlar qolipidan chiqib, aksincha, yoshning sharoitiga mos yoʻl tanlashiga imkon bera­digan koʻp kanalli model shakllanganini koʻrsatadi.

Oilaviy tadbirkorlikni qoʻllab-quvvat­lash yuzasidan koʻrilayotgan choralar ham keng aholi qatlamini qamrab olib, yoshlar bandli­gini taʼminlashda samarali usul ekani isbo­tini topib ulgurdi. Shu jumladan, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish dastur­lari doirasida 80 ming 146 nafar yoshga 1 trillion 378,9 milliard soʻm imtiyozli kredit ajratilgan. Bu borada manzilli koʻ­mak mexanizmlarining oʻrni alohida. “Yosh­lar daftari”ga kiritilgan 26 ming 757 nafar yoshga subsidiya ajratilgani va bandli­giga koʻmaklashilgani buni tasdiqlaydi.

Ushbu amaliyot umumiy qoʻllab-quvvatlash­dan koʻra aniq ehtiyojga yoʻnaltirilgan me­xanizm sifatida qadrlanadi, chunki bunday tartiblar odatda shaffof mezonlar, ariza va koʻrib chiqish jarayonlari orqali yuriti­ladi, bandlikka koʻmaklashish jamgʻarmasi mablagʻlaridan subsidiya hamda grantlar ajratish boʻyicha huquqiy tartiblar rasmiy hujjatlarda belgilangan. Shu bilan birga, davlat dasturlari doirasida bandlik ma­salasi strategik vazifa sifatida qoʻyilib, “Yoshlar va biznesni qoʻllab-quvvatlash yili” konsepsiyasi bilan uygʻun yoʻnalishda davom ettirildi.

Ijtimoiy himoya

Oʻtgan yilda yoshlarga oid davlat siyosati­da ijtimoiy himoya masalasi faqat moddiy koʻmak berish doirasi bilan cheklanmay, yosh avlodning hayotdagi barqarorligini taʼmin­lash, ularning muammolarini erta aniqlash, xavf omillarini kamaytirish, huquqbuzar­liklarning oldini olish, muhitni sogʻlom­lashtirish singari yoʻnalishlarni bir zan­jirga bogʻlagan yondashuv sifatida namoyon boʻldi.

Prezidentimizning 2025-yil 30-yanvarda­gi “Aholini ijtimoiy himoya qilish tizi­mini moliyalashtirish tartib-taomillarini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi farmoni esa yoshlar ijtimoiy himoyasi tizimini mazmu­nan qayta koʻrib chiqishga qaratilgan muhim hujjat boʻldi. Ushbu farmon orqali “Yoshlar daftari” va boshqa ijtimoiy daftarlar doi­rasida koʻrsatiladigan yordamlar yagona yonda­shuv asosida tartibga solinib, moliyaviy koʻmakning manzilliligi, shaffofligi ham­da real ehtiyojlarga mosligi asosiy mezon sifatida belgilandi. Yoshlar bilan ishlash faqat roʻyxatga olish va bir martalik yordam berishdangina iborat boʻlmay, ularning hayo­tiy vaziyatini chuqur tahlil qilish, ijti­moiy xavf omillarini oldindan aniqlash hamda individual rivojlanish yoʻllarini belgilashga yoʻnaltirilgan tizim sifatida shakllantirildi.

Farmonning yana bir muhim jihati shundaki, u ijtimoiy yordamni bandlik, taʼlim va kasbga yoʻnaltirish choralaridan ajratilgan holda emas, balki oʻzaro bogʻliq yagona mexanizm sifatida koʻrishni nazarda tutadi. Grantlar, subsidiyalar, ssudalar va boshqa qoʻllab-quvvatlash instrumentlari yoshlarni mustaqil daromad topishga, kasbiy barqarorlikka erishishga undovchi vosita sifatida qayta talqin qilindi.

Ijtimoiy himoyaning muhim yoʻnalishi sifatida tarbiyasi ogʻir, nazoratga muhtoj, turli xavf omillari taʼsirida qolgan yoshlar bilan manzilli ishlash koʻlami ken­gaydi. Xususan, tarbiyasi ogʻir 51 ming 455 nafar yosh 6 ta huquq-tartibot va mudofaa organlarining 4155 nafar masʼullari na­zoratiga berilib, uchrashuvlar natijasida 48 ming 747 nafar yosh sogʻlomlashtirildi, hayotda oʻz oʻrnini topishiga koʻmaklashildi. Mazkur yoʻnalishda eʼtiborga molik nati­jalardan biri shuki, ulardan xulqi ijo­biy tomonga oʻzgargan 22 ming 931 nafari otaliqqa olgan masʼul kafilligi ostida muddatidan oldin probatsiya va profilakti­ka hisobidan chiqarilgan. Bu yerda probatsiya instituti masalasiga ham eʼtibor qaratish zarur, chunki probatsiya nazorati ostidagi shaxslar bilan ishlashda insonparvarlik, qonuniylik, qayta ijtimoiylashuv tamo­yillari davlat siyosatida alohida oʻrin tu­tadi, bu yondashuvning huquqiy asosi sifa­tida “Probatsiya toʻgʻrisida”gi qonun qabul qilingani ham tizimning mustahkamlani­shiga xizmat qiladi.

Profilaktika va ijtimoiy himoya sa­marasi oʻlaroq, yoshlar jinoyatchiligi oʻt­gan yilning 11 oyida 17 foizga kamaygan, 4388 ta hudud “yoshlar jinoyatchiligidan xoli mahalla”ga aylangan. Bu natija koʻp boʻgʻinli mexanizmlarning umumiy samara­si hisoblanadi: otaliqqa olish, probatsiya va profilaktika amaliyoti, mahalla rais­lari bilan hamkorlik, ijtimoiy muhitni sogʻlomlashtirish, tarbiyaviy tadbirlar, muammoli oilalar bilan ishlash, murak­kab toifadagi yoshlarni qayta yoʻnaltirish kabilar bir-birini toʻldirganida shunday koʻrsatkich yuzaga chiqadi.

Taʼkidlash kerakki, yoshlar bilan ish­lashda qabul qilinayotgan qarorlar qancha­lik puxta boʻlmasin, ular mahallada ijro etilmasa, kutilgan natijani bermaydi. Shu bois, 2025-yilda “mahalla yettiligi”ning muhim boʻgʻini sifatida yoshlar yetakchilari faoliyatini metodik, tashkiliy va kadrlar siyosati jihatidan mustahkamlash ustuvor vazifaga aylandi. Maʼlumotlarga koʻra, ij­timoiy lift dasturi asosida yil davomida 338 nafar yoshlar yetakchisi yuqori lavozim­larga koʻtarildi, bu umumiy yetakchilar so­nining qariyb uchdan bir qismini tashkil etadi. Ushbu koʻrsatkich yoshlar yetakchisi la­vozimiga vaqtinchalik yoki ikkinchi daraja­li bosqich sifatida emas, balki davlat bosh­qaruvi tizimida real kadrlar zaxirasini shakllantiruvchi muhim maktab sifatida qaralayotganini anglatadi. Shu tariqa 2025-yilda yoshlarga oid davlat siyosati nafaqat amaliy natijalari bilan, balki aniq siyo­siy qarash, ravshan strategik yoʻnalish va ochiq muloqotga tayangan boshqaruv uslubi bilan ham ajralib turdi. Davlatimiz rah­barining yoshlarga boʻlgan ishonchi va ularni yangi Oʻzbekiston taraqqiyotining asosiy kuchi sifatida koʻrishi mazkur siyosatning ichki mantigʻini belgilab berdi. Bu yondashuv yoshlarning bugungi imkoniyatlarini kengay­tirish bilan birga mamlakatning ertangi rivoji uchun mustahkam poydevor yaratishga xizmat qilmoqda.

Asliddin ABDURAZZOQOV,

“Yangi Oʻzbekiston” muxbiri