Зерттеушілер мұны Антарктида жағалауларынан мыңдаған шақырым қашықтықта болған тропикалық мұхит суларының аномальды әрі тұрақты жылынуымен байланыстырады. Бұл құбылыс атмосфералық циркуляцияны өзгертіп, ылғалдың оңтүстік құрлыққа қарай бағытталуына әсер еткен. Соның нәтижесінде Антарктидада әдеттен тыс көп қар жауған.

Рас, соңғы жиырма жыл ішінде Антарктида жылына орта есеппен 140,5 миллиард тонна мұз жоғалтқан. Алайда 2021 жылдан 2023 жылға дейін бұл үдеріс қысқа мерзімге болса да кері бағытқа өзгерген.

Осы ерекше құбылыстың себептерін түсіну үшін Қытай Ғылым академиясының Океанология институтының зерттеушілері спутниктік деректерді және атмосферадағы ауа массаларының айналымын модельдеу нәтижелерін талдады, деп хабарлады vokrugsveta.ru.

Зерттеу тобы 2021–2023 жылдар аралығында Тынық мұхитының тропикалық батыс бөлігі Үнді мұхитының шығыс бөлігімен түйісетін аймақта тұрақты жылынуды анықтады. Бұл аймақтағы мұхит сулары онсыз да планетадағы ең жылы сулардың қатарында. Алайда аталған екі жыл ішінде олардың температурасы бұрынғыдан да жоғарылаған.

Бұл жылыну Россби толқындары деп аталатын, ауа райы мен атмосфералық циркуляциядағы өзгерістерді үлкен қашықтықтарға жеткізе алатын ауқымды атмосфералық толқындар жүйесінің пайда болуына себеп болды. Олар бір-бірінің соңынан ілесіп келе жатқан, ат жегілген арбаға ұқсас толқындар тізбегін қалыптастырады. Ауа райындағы бұзылыстар жоғары оңтүстік ендіктерге қарай таралып, Антарктида төңірегіндегі атмосфералық жағдайлардың қайта құрылуына ықпал етті.

Нәтижесінде Австралияның оңтүстігінде әдеттен тыс төмен қысымды, ал Шығыс Антарктиданың жағалаулары бойында әдеттен тыс жоғары қысымды аймақ қалыптасты. Бұл атмосферадағы ылғалдың қозғалу бағытының өзгеруіне алып келді. Әсіресе, Үнді мұхитының орта ендіктерінен Шығыс Антарктидаға қарай атмосфералық өзендер арқылы су буының тасымалдануы күшейді.

Атмосфералық өзендер — атмосферадағы салыстырмалы түрде тар дәліздер болып, олар су буының өте үлкен көлемін ұзақ қашықтықтарға тасымалдай алады. Антарктида сияқты суық аймақтарға жеткен кезде бұл ылғал мол қар жаууына себеп болуы мүмкін.

Тропикалық жылы бассейнде тұрақты жылыну кезеңдері шамамен он жылда бір рет байқалады. Осыған байланысты ғалымдар тропикалық жылы бассейн бірнеше жыл бойы Шығыс Антарктидадағы қар жаууына және мұз массасының өзгеруіне ықпал ететін алыстағы «реттеуші» қызметін атқаруы мүмкін деген қорытындыға келген.

Сонымен бірге ұзақ мерзімді болашақта Антарктида мұз жамылғысы айсбергтердің бөлініп шығуы арқылы мұз жоғалтуды жалғастырып келеді. Бұл үдеріс негізінен Батыс Антарктида мұз жамылғысына әсер етеді. Алайда Шығыс Антарктидадағы кейбір шельф мұздықтар да әлсіреп барады. Себебі жылы мұхит суы оларды төменгі жағынан ерітіп, мұздың жылдамырақ қозғалуына жағдай жасайды.

****

Жер бетіндегі ең жылдам қозғалатын мұздық — Гренландиядағы Якобсхавн мұздығы. Оның қозғалысын мұздықтың бетінде тұрып-ақ сезінуге болады. 2007 жылы ені 6 километр, қалыңдығы 300 метрден асатын және жыл сайын шамамен 35 миллиард тонна мұз шығаратын бұл алып мұз өзені тәулігіне 42,5 метр жылдамдықпен қозғалған.

Алайда бұл әлі рекорд емес — пульсацияланатын мұздықтардың бір реттік жылжуы тәулігіне 300 метрге дейін жетуі мүмкін.