Tajribalar şuni körsatdiki, suv bevosita sayyoraning şakllanişi paytida, qizigan toş zarralari uning birlamçi atmosferasidagi vodorod bilan özaro taʼsirlaşganda hosil bölgan bölişi mumkin. Tadqiqotçilarning hisob-kitoblariga köra, bu mexanizm nazariy jihatdan kometalar va asteroidlar tomonidan yetkazib berilmagan holda yuzlab zamonaviy Yer okeanlariga teng keladigan miqdordagi suvni işlab çiqarişi mumkin, deb xabar berdi new-science.ru.
Olimlar taxminan 4,5 milliard yil oldin, Yer sayyorasi diskining kiçik qattiq zarraçalaridan endigina şakllangan paytda sodir bölişi mumkin bölgan jarayonlarni örganişdi. Modellardan biriga köra, yoş sayyora millimetrdan santimetrgaça bölgan toş zarraçalarni doimiy ravişda uşlab qoliş orqali ösgan. Bu jarayon şağal akkretsiyasi deb ataladi. Massaning ortişi bilan Yer vodorodga boy ziç atmosferani uşlab turişi mumkin edi. Undan tuşgan silikat zarraçalari qattiq qizib, qisman erib ketgan. Tadqiqotçilar ular tarkibidagi temir oksidi atmosfera vodorodi bilan reaksiyaga kirişib, metall temir va suv buği hosil qilgan deb taxmin qilişdi.
Şunday qilib, suv bevosita sayyoraning şakllanişida iştirok etgan moddadan paydo bölgan bölişi mumkin. Gipotezani tekşiriş uçun olimlar silikat jinslari namunalarini vodorod oqimlarida 1200 dan 1400 °C gaça qizdirdilar. Taqqoslaş uçun şunga öxşaş tajribalar geliy atmosferasida ötkazildi. Tajribalarning davomiyligi 15 daqiqadan uç soatgaça bölgan. Vodorodli muhitda baʼzi namunalardagi temir oksidining deyarli 80% qismi suv buği hosil bölişi bilan birga temir metaliga aylandi. Geliy bilan ötkazilgan tajribalarda bunday özgariş sodir bölmadi. Olingan natijalar şuni körsatdiki, kimyoviy reaksiya yoş Yerning ösişi paytida katta hajmdagi suvni işlab çiqariş uçun yetarli darajada tez sodir bölişi mumkin. Qöşimça hisob-kitoblar şuni körsatdiki, hosil bölgan suvning umumiy miqdori Yerdagi okeanlarning hozirgi hajmidan bir neça baravar köp bölişi mumkin.
Biroq, bu potensial işlab çiqarişni baholaş bölib, sayyorada bunday suvning barçasi saqlanib qolganligining isboti emas. Tajribalar sayyoramiz kimyoviy tarkibining baʼzi xususiyatlarini tuşuntirişga ham yordam berdi. Hosil bölgan temir metali erigan silikatlardan fosforni faol qamrab oldi. Keyinçalik bunday temir yoş sayyora markaziga çökib, fosforni şakllanayotgan yadroga ötkazişi mumkin edi.
Bu jarayon nima uçun Yer mantiyasi Mars mantiyasiga qaraganda nisbatan kam fosforga ega ekanligini tuşuntirib berişi mumkin. Kaşfiyot yaşaş mumkin bölgan ekzoplanetalarni izlaşda ham muhim ahamiyatga ega. Agar şunga öxşaş jarayonlar boşqa yulduzlar atrofidagi toşli dunyolarning şakllanişida sodir bölsa, suv bevosita ularning ösişi davomida paydo bölişi mumkin. Biroq, buning uçun mos keladigan kimyoviy va harorat şaroitlari zarur, suvning keyingi taqdiri esa atmosfera va sayyoraning öz evolyutsiyasiga boğliq. Olimlarning taʼkidlaşiça, hozirgi yer usti suvining aynan qança qismi şunday yöl bilan paydo bölganini va qançasi taşqaridan keltirilganini hozirça aniqlaş imkonsiz.
