Shu maʼnoda, turkiy davlatlar oʻrtasidagi hamkorlikning yangi bosqichga koʻtarilishida aynan taʼlim, ilm-fan va innovatsiyalar strategik ahamiyat kasb etmoqda. Chunki mazkur yoʻnalishlar nafaqat iqtisodiy oʻsish yoki kadrlar tayyorlashga, balki xalqlar oʻrtasidagi maʼnaviy yaqinlik, umumiy sivilizatsion makon va kelajak taraqqiyoti uchun mustahkam poydevor yaratishga xizmat qiladi.

Prezidentimiz saʼy-harakati bilan tur­kiy davlatlar bilan munosabatlarda mutlaqo yangi muhit shakllandi. Ayniqsa, oliy taʼlim, ilm-fan va innovatsiyalar sohasidagi keng koʻlamli loyihalar turkiy integratsiyaning amaliy mexanizmiga aylanib bormoqda. Ayni paytda Turkiya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Ozarbayjon va Turkmaniston bilan yuzlab universitetlararo shartnomalar, qoʻshma taʼ­lim dasturlari, akademik almashinuvlar va ilmiy tadqiqot loyihalari amalga oshirila­yotgani shundan dalolat.

Yaqinda Qozogʻistonda boʻlib oʻtgan Turkiy davlatlar tashkilotining norasmiy sammi­tida ham taʼlim, ilm-fan, innovatsiyalar va sunʼiy intellekt sohasidagi hamkorlik tur­kiy integratsiyaning ustuvor yoʻnalishi sifa­tida eʼtirof etildi. Xususan, Toshkentdagi Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim oʻzgari­shini oʻrganish universitetida Turkiy davlat­lar yoshlari uchun 2026-2027 oʻquv yilida 50 ta grant ajratilishi maʼlum qilindi. Bu tashab­bus turkiy davlatlar oʻrtasida ekologik ilm- fan va “yashil” taʼlim sohasida hamkorlikning yangi yoʻnalishini shakllantirmoqda.

Oʻzbekiston va Qozogʻiston oliy taʼlim mu­assasalari oʻrtasida 280 dan ortiq shartnoma va memorandumlar amal qilmoqda. Soʻnggi yil­larda ikki davlat oʻrtasida talabalar almashi­nuvi keskin oshdi. Xususan, 2025/2026 oʻquv yilida Oʻzbekiston OTMlarida tahsil ola­yotgan qozogʻistonlik talabalar soni 1000 dan oshgan. Shu bilan birga, Qozogʻiston oliy taʼlim muassasalarida 5500 dan ziyod oʻzbe­kistonlik talaba oʻqimoqda. Oʻz navbatida, oliygohlar filialini ochish amaliyoti turkiy taʼlim integratsiyasining yangi bosqichini boshlab berdi. Janubiy Qozogʻiston univer­sitetining Chirchiq shahridagi filiali hamda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini me­xanizatsiyalash muhandislari instituti Mil­liy tadqiqot universitetining Olmaotadagi filiali ana shunday muhim loyihalardan. Bu kadrlar tayyorlash bilan bir qatorda umumiy taʼlim standartlarini shakllantirishga ham xizmat qilmoqda.

Qirgʻiziston bilan hamkorlik ham izchil rivojlanmoqda. Ikki mamlakat oliygohlari oʻrtasida 90 dan ortiq shartnoma va memoran­dum imzolangan. 2023-yili Oʻsh shahrida, 2024-yili esa Samarqandda ikki davlat rektorlari­ning forumi oʻtkazilib, oʻnlab yangi kelishuv­larga erishildi. Bu forumlar turkiy davlat­lar oliy taʼlim makonini shakllantirishda muhim platforma vazifasini bajarmoqda.

Oʻzbekiston tomonidan qirgʻiz yoshlari uchun davlat grantlari ajratilishi ham muhim. 2021-yildan boshlab Qirgʻiziston fuqarolari uchun har yili 100 ta davlat granti ajratilyapti. Bu esa taʼlim orqali inson kapitali integratsiya­sini kuchaytirishga xizmat qilmoqda.

Ozarbayjon bilan hamkorlikda esa mada­niy-maʼrifiy yoʻnalishlar alohida oʻrin tu­tadi. Ikki mamlakat oliygohlari filologiya, adabiyot, sanʼat, turizm, neft-gaz ishi va tib­biyot sohalarida qoʻshma tashabbuslar amalga oshirilmoqda.

Toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universitetida Fuzuliy nomidagi Ozarbay­jon madaniyati, taʼlimi va tadqiqotlari markazi faoliyat yuritishi, Bokuda Alisher Navoiy ilmiy markazi tashkil etilishi ikki xalq oʻrtasidagi maʼnaviy yaqinlikning yorqin namunasidir. Bu kabi markazlar turkiy xalqlarning umumiy adabiy va madaniy mero­sini chuqur oʻrganishga xizmat qilmoqda.

Turkiy davlatlar integratsiyasining maʼ­naviy asoslarini mustahkamlashda buyuk ajdodlar merosini birgalikda oʻrganish va targʻib qilish muhim. Ayniqsa, hazrat Alisher Navoiy merosi turkiy xalqlarni birlashtiruvchi ulkan maʼnaviy koʻprik vazi­fasini bajarmoqda. 2026-yil 13-fevral kuni TURKSOY bosh qarorgohida Alisher Navoiy tavalludining 585-yilligi munosabati bilan “Alisher Navoiy — turkiy adabiyotning buyuk namoyandasi” mavzusida xalqaro anjuman oʻt­kazildi. Unda turkiy dunyo mamlakatlarining ilm-fan, adabiyot va diplomatiya sohasi vakil­lari, nufuzli olimlar va ijodkorlar ishtirok etdi.

TURKSOY Bosh kotibi Sulton Rayev Navoiyni turkiy dunyoning umumiy vijdoni va sivilizatsion timsoli sifatida eʼtirof etdi. Anjumanda Navoiy asarlarini zamona­viy ilmiy yondashuvlar asosida tadqiq etish, qoʻlyozmalarni oʻrganish, nashr va tarjima ishlarini kengaytirish masalalari muhokama qilindi. Xususan, “Xamsa”ning ozarbayjon tiliga toʻliq tarjima qilinib nashr etilga­ni, “Mahbub ul-qulub” asarining qator tur­kiy tillarga oʻgirilgani Navoiy merosining umumturkiy maʼnaviy boylikka aylanganini koʻrsatadi.

Anjuman doirasida Toshkent davlat oʻz­bek tili va adabiyoti universiteti tomonidan amalga oshirilayotgan xalqaro ilmiy loyiha­lar taqdim etildi. Shuningdek, turkiy dunyo madaniyati va adabiyoti rivojiga qoʻshgan hissa­si uchun qator oʻzbek olim va ijodkorlarining TURKSOY medali bilan taqdirlanishi ham maʼnaviy hamkorlikning yuksak eʼtirofi boʻl­di.

Turkiy davlatlar oʻrtasidagi ilmiy-ma­daniy hamkorlikda turkologiya sohasi alohi­da oʻrin tutadi. 2025-yil 8-aprel kuni Boku Slavyan universitetida I turkologik qurultoy­ning 100-yilligiga bagʻishlangan xalqaro tur­kologik tadqiqotlar konferensiyasining oʻtka­zilishi bu boradagi hamkorlik yangi bosqichga koʻtarilayotganini koʻrsatdi. Anjumanda Ozar­bayjon Milliy Fanlar akademiyasi, Turkiya, Qozogʻiston va Oʻzbekiston oliy taʼlim muas­sasalari rahbarlari, yetakchi olimlar hamda Namangan davlat universiteti delegatsiyasi ishtirok etdi. Konferensiya doirasida turko­logiya sohasidagi ilmiy tadqiqotlarning is­tiqbolli yoʻnalishlari, umumiy tarixiy-ma­daniy merosni oʻrganish va xalqaro akademik hamkorlikni kengaytirish masalalari muho­kama qilindi.

Turkmaniston bilan hamkorlikda esa guma­nitar va ilmiy yoʻnalishlar uygʻun rivojlan­moqda. Oʻzbekiston va Turkmaniston olimlari oʻrtasida qoʻshma tadqiqotlar, olimpiadalar, xalqaro konferensiyalar va ilmiy loyihalar muntazam tashkil etilmoqda. Xususan, ikki mamlakat oʻrtasida qoʻshma ilmiy loyihalar tanlovining yoʻlga qoʻyilishi va 2024-yildan boshlab 4 ta qoʻshma tadqiqotning moliyalashti­rilishi muhim oʻringa ega.

Turkiya bilan hamkorlik esa turkiy inte­gratsiyaning eng yirik va institutsionallash­gan yoʻnalishlaridan. Soʻnggi yillarda Oʻzbe­kiston va Turkiya oliy taʼlim muassasalari oʻrtasida 200 dan ortiq hamkorlik shartnomasi imzolangan. Ikki mamlakat rektorlari forum­lari doirasida esa oʻnlab yangi loyihalarga start berildi.

Turkiyaning nufuzli universitetlari bi­lan qoʻshma taʼlim dasturlari, texnoparklar, muhandislik va yuqori texnologiyalar sohasi­dagi loyihalar amalga oshirilmoqda. Xususan, TUSAŞ kompaniyasi bilan dron texnologiyalari boʻyicha oʻquv kurslarini tashkil etish, “Yildiz” texnoparki konsepsiyasi asosida innovatsion oʻquv-ishlab chiqarish texnoparkini barpo etish, Toshkentda Turkiya Iqtisodiyot va texnologiyalar universiteti filialining faoliyati turkiy in­novatsion hamkorlikning yangi modelidir.

Bugun turkiy davlatlar integratsiyasi faqat madaniy yaqinlik yoki tarixiy mushtaraklik bi­lan cheklanib qolmayapti. Endi u innovatsiyalar, startaplar, raqamli texnologiyalar, sunʼiy intellekt, muhandislik va ilmiy tadqiqotlar orqali yangicha mazmun kasb etmoqda.

Shu bilan birga, turkiy davlatlar oʻrtasi­da akademik mobillikning kuchayishi, diplom va kvalifikatsiyalarni oʻzaro tan olish, yagona taʼlim platformalarini yaratish, ilmiy jur­nallar va tadqiqot fondlarini tashkil etish boʻyicha takliflar ham ilgari surilmoqda. Eng muhimi, mazkur jarayonlar ortida inson kapitaliga investitsiya, yosh avlodni umumiy qadriyatlar asosida tarbiyalash va intellektual birlikni taʼminlash gʻoyasi mujassam. Chun­ki XXI asrda davlatlar taqdiri neft yoki gaz bilan emas, balki bilim, texnologiya va in­novatsiyalar bilan belgilanadi. Shu maʼnoda, taʼlim, ilm-fan va innovatsiyalar sohasidagi hamkorlik turkiy davlatlar integratsiyasining eng barqaror, eng istiqbolli va eng kuchli dray­veriga aylanmoqda. Bu jarayon turkiy xalqlar­ni yanada yaqinlashtirish barobarida Yevroosiyo makonida yangi intellektual va texnologik mar­kaz shakllanishiga ham xizmat qiladi.

Turkiy davlatlar integratsiyasini yangi bosqichga olib chiqayotgan muhim omillardan biri oliy taʼlim muassasalari oʻrtasidagi institutsional hamkorlikning mustahkamla­nayotganidir. Bugun Oʻzbekiston 100 dan ortiq oliy taʼlim muassasasini birlashtirgan.

Turkiy universitetlar ittifoqi (TÜRKÜNİB)ga 2025-2026-yillarda raislik qilayotgani mamlakatimizning mazkur yoʻna­lishdagi faol va tashabbuskor siyosatini yaqqol namoyon etmoqda. 2025-yil 15-oktyabr kuni Toshkent xalqaro universitetida “Turkiy ilm-fan va innovatsiyalar kunlari” doirasida ittifoqning 8-bosh assambleyasi boʻlib oʻtdi. Assambleyada Ozarbayjon, Turkiya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Vengriya, Shimoliy Kipr va Oʻzbekistondan 69 ta universitetning qariyb 200 delegati qatnashdi.

Tadbir doirasida “TurkBarometer” loyihasi natijalari taqdim qilinib, turkiy davlatlardagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar va integratsiya tendensiyalari muhokama qilin­di. U2U – “University-to-University” formati­dagi uchrashuvlar esa universitetlararo yangi sheriklik aloqalari uchun amaliy maydon va­zifasini oʻtadi.

Bugun turkiy davlatlar oʻrtasida yagona akademik makonni shakllantirishga xizmat qilayotgan muhim institutsional platforma­lardan biri Toshkent shahrida tashkil etilgan Turkiy davlatlar xalqaro universitetidir. Mazkur universitet turkiy mamlakatlar oʻrta­sida taʼlim, ilm-fan va innovatsiyalar sohasi­dagi hamkorlikni chuqurlashtirish, zamonaviy kadrlar tayyorlash va qoʻshma ilmiy tadqiqot­larni rivojlantirishga xizmat qilmoqda.

Universitetda taʼlim yoʻnalishlari, boshqaruv modeli va akademik jarayonlar tur­kiy davlatlar oʻrtasidagi oʻzaro integratsiya tamoyillari asosida shakllantirilmoqda. Shuningdek, mazkur oliy taʼlim muassasasi professor-oʻqituvchilar va talabalar akademik almashinuvini kengaytirish, qoʻshma taʼlim dasturlari va ilmiy loyihalarni amalga oshi­rish uchun muhim muloqot maydoni vazifasini bajarmoqda.

Turkiy davlatlar oʻrtasidagi integratsiya faqat taʼlim va ilm-fan bilan cheklanib qol­mayapti. Yoshlar siyosati, talabalar almashinuvi va sport diplomatiyasi ham mazkur jarayonning muhim qismiga aylanmoqda. Xususan, 2025-yil sentyabrda Qirgʻizistonning Choʻlponota shahrida oʻtkazilgan Turkiy davlatlar III uni­versiadasida Oʻzbekiston delegatsiyasidan 80 nafar talaba-sportchi ishtirok etdi. Mazkur musobaqalar turkiy mamlakatlar yoshlari oʻr­tasida doʻstlik va hamjihatlikni mustahkam­lash, sogʻlom raqobat muhitini shakllantirish hamda umumiy yoshlar makonini rivojlanti­rishga xizmat qilmoqda.

Bugun turkiy davlatlar oʻrtasida shakllanayotgan intellektual hamkorlik nafaqat universitetlar yoki ilmiy muassasalarni, balki xalqlarni ham bir-biriga yaqinlashtir­moqda. Bu esa umumiy tarix va maʼnaviy me­rosga tayangan holda zamonaviy taraqqiyotning yangi modelini yaratish imkonini bermoqda. Shu maʼnoda, taʼlim, ilm-fan va innovatsiya­lar turkiy davlatlarning umumiy kelajagini bogʻlab turuvchi eng kuchli maʼnaviy va intel­lektual koʻprikka aylanmoqda.

Nazokat ABDUQUNDUZOVA,

Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar

vazirligi axborot xizmati rahbari