Шу кунларда ахборот маконидаги асосий мавзулардан бири Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Покистон Ислом Республикасига давлат ташрифи бўлди. Ушбу ташрифни, ҳеч иккиланмай, тарихий воқеа деб аташ мумкин. Чунки ташриф тарихи ва маданияти чуқур муштарак бўлган икки халқ ўртасидаги муносабатларда янги ва муҳим саҳифани очмоқда.

  Тарих ва геосиёсат чорраҳасида

Покистон ўзига хос тақдир ва улкан са­лоҳиятга эга давлат. Бу мамлакат тарихи, шубҳасиз, дунё цивилизацияларининг чор­раҳасини эслатади. Асрлар давомида бу ҳу­дуд орқали карвон йўллари, қўшинлар, дин­лар ва маданиятлар учрашган.

1947 йили ташкил топган Покистон бугун нафақат Жанубий Осиё, балки бутун мусулмон оламида муҳим ўрин тутади. Индонезиядан кейин мусулмон аҳолиси сони бўйича дунёда иккинчи ўринда туради. Одам сони бўйича бешинчи ўринни эгаллаган (аҳолиси 240 миллиондан ортиқ).

Мамлакатнинг ялпи ички маҳсулоти ҳажми 400 миллиард АҚШ долларидан зиёд. Шу би­лан у дунёдаги 40 та йирик иқтисодиёт қато­рига киради ҳамда рақамлаштириш, “яшил” энергетика ва инфратузилма соҳаларида катта режаларни амалга оширмоқда.

Энг муҳими, Покистон Жанубий ва Мар­казий Осиё, Яқин Шарқ ҳамда Хитой ўрта­сида жойлашган. Муҳим қуруқлик ва денгиз коммуникацияларини назорат қиладиган, минтақаларни боғловчи табиий кўприк вази­фасини бажаради.

Ҳозирги мураккаб геосиёсий муҳитда Покистоннинг мустақил ва салмоқли таъ­сирга эга давлат сифатидаги мавқеи тобора ортиб бормоқда. У 2025-2026 йиллар учун БМТ Хавфсизлик кенгашининг доимий бўл­маган аъзоси. Шунингдек, Ислом ҳамкорлик ташкилоти, ШҲТ ва бошқа йирик халқаро тузилмаларда фаол иштирок этмоқда.

Бугун Покистон шаклланаётган кўп қутб­ли дунё архитектурасининг муҳим таянч марказларидан бири сифатида кўрилмоқда.

Тарих занжири: Бобурдан замонавий давргача

Ўзбекистон ва Покистон ҳақида сўз юри­тар эканмиз, халқларимизни боғлаб турган улуғ шахсни эсламаслик мумкин эмас. Бу буюк аждодимиз, мутафаккир ва бобурийлар салтанати асосчиси Заҳириддин Муҳаммад Бобурдир. У XIX аср ўрталаригача ҳинд субқитъасини бошқарган қудратли суло­лага асос солди. Набираси Акбар Лаҳорни салтанат пойтахтларидан бирига айлантир­ди. Бобурийлар даврига оид Лаҳор қалъаси (Шоҳиқалъа), Шалимор боғлари, Бад­шоҳий масжиди каби меъморий дурдоналар ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйха­тига киритилган ва Покистоннинг асосий рамзларидандир.

“Бобурнома”ни қайта-қайта мутолаа қи­лар эканман, Бобурнинг ҳозирги Покистон ҳудудига тегишли ўлкалар ҳақидаги фикрла­рига доим эътибор қаратардим. У бу замин унумдорлиги, сув манбалари мўллиги, боғ-роғлар ва экинзорлар сероблиги тўғрисида сўз юритган. Шунингдек, Панжоб вилояти­нинг ғоят обод ва гавжумлиги, қишлоқ ва шаҳарларнинг деярли узлуксиз бир-бирига туташиб кетгани ҳақида ҳам алоҳида қайд этган.

Бу фикрлар XVI асрдаёқ ҳозирги Покистон ҳудуди куч, бойлик ва стратегик аҳамият маркази сифатида қабул қилинганини кўрса­тади ҳамда нега айнан шу ерда бобурийлар салтанати барпо этилганини тушуна бошлаймиз.

Бугун Бобур ва сулоласи қолдирган маъ­навий-маърифий мерос миллионлаб покистонликлар қалбида яшаб келмоқда ва бу икки халқ учун умумий тарихий хотира. Ана шу умумий мерос замонавий Ўзбекистон — Покистон шериклигининг мустаҳкам пойде­воридир.

Янги давр бошланганини белгиловчи ташриф

Президентимизнинг 5 февралда бошлан­ган давлат ташрифи дастлабки дақиқалардан бошлаб юксак ҳурмат ва стратегик аҳамият муҳитида ўтди. Бу қатъий дипломатик про­токол доирасидан анча ташқарига чиққан воқеага айланди. Аэропортда давлатимиз раҳбарини Покистон сиёсий доираларидаги энг муҳим икки шахс — Президент Асиф Али Зардорий ва Бош вазир Шаҳбоз Шариф кутиб олгани ҳам алоҳида рамзий маъно касб этди. Мезбон мамлакат азиз меҳмонни мана шундай кутиб олди.

Ташриф дастури ғоят сермазмун ва юксак аҳамиятга эга бўлди. У давлатимиз раҳбарининг “Глобал саноат ва мудофаа ечимлари” компанияси қароргоҳи ташри­фи ҳамда Покистон Мудофаа кучлари Бош қўмондони —Қуролли Кучларининг қу­руқликдаги қўшинлари қўмондони, фельдмаршал Асим Мунир билан учрашувдан бошланди. Ушбу мулоқот сифат жиҳатидан мутлақо янги ишонч даражасига пойдевор яратди: ҳарбий ва ҳарбий-техник ҳамкор­лик бўйича алоҳида “йўл харитаси”ни тай­ёрлаш, мудофаа корхоналари ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш ва кадрларни биргаликда тайёрлаш бўйича келишувга эришилди.

Олий даражадаги Стратегик ҳамкорлик кенгаши фаолиятининг йўлга қўйилгани алоҳида эътиборга лойиқ. Ушбу институт икки томонлама муносабатларни аниқ мақ­садлар билан тизимли ва узоқ муддатли ҳам­корликка йўл очади. Музокаралар Ўзбекистон — Покистон ҳамкорлигининг нечоғлиқ кўп қиррали эканини намоён этди. Сўнгги 8 йилда ўзаро савдо ҳажми 12 баробар ўсди, Ўзбекистонда Покистон сармояси иштиро­кидаги 230 та корхона фаолият юритмоқда, авиақатновлар кенгаймоқда, банк ва тадбир­корлик алоқалари мустаҳкамланмоқда.

Товар айирбошлаш ҳажмини ҳозирги 500 миллион АҚШ долларидан 2 миллиард долларгача етказиш бўйича улкан ва реал мақсад қўйилди. Бу аниқ ечимлар билан мустаҳкамланди: товарлар рўйхатини кен­гайтириш, имтиёзли савдо, янги фитосани­тария рухсатномалари. Қиймати тахминан 3,5 миллиард долларлик қўшма лойиҳалар портфели қишлоқ хўжалиги ва фармацевти­кадан тортиб, геология ва енгил саноатгача бўлган муҳим тармоқларни қамраб олган.

Транспорт йўлакларини ривожланти­риш алоҳида стратегик аҳамият касб этади. Музокаралар чоғида трансафғон темир йў­лини қуриш лойиҳасини жадаллаштириш, шунингдек, “Покистон — Хитой — Қирғи­зистон — Ўзбекистон” транспорт йўлагини ривожлантириш муҳимлиги таъкидланди. Буларнинг барчаси мамлакатларимизни Мар­казий ва Жанубий Осиёни боғловчи бўғинга айлантирмоқда. Бутун минтақа ва ундан ташқарида янги имкониятлар очмоқда.

Мамлакатларимиз ўртасидаги минтақалараро алоқалар ҳам муҳим аҳамиятга эга. Бунинг ифодаси сифатида маҳаллий ҳамкор­лик учун пойдевор яратувчи ҳудудлар фору­ми ташкил этилди.

Имтиёзли савдо, қишлоқ хўжалиги ва рақамли технологиялардан тортиб, ядро хавфсизлиги, коррупция ва гиёҳвандлик моддалари савдосига қарши курашиш соҳа­сидаги ҳамкорликкача бўлган кўплаб соҳа­ларни қамраб олувчи қўшма декларация ҳамда 30 га яқин муҳим ҳужжат имзоланди.

Ташриф чоғида Исломобод шаҳрида­ги кўчалардан бирига Тошкент, янги барпо этилаётган боққа Заҳириддин Муҳаммад Бобур номининг берилишига бағишланган маросим ўтказилди. Ўзбекистон Президен­тига Покистоннинг олий давлат мукофоти бўлмиш “Нишони Покистон” ордени, шу­нингдек, Покистон Миллий фан ва техноло­гиялар университетининг фахрий доктори ҳамда профессори унвонлари топширилди.

Ишбилармонлик дастурининг чўққиси “PEL”, “Engro”, “Fauji”, “Pakistan Steel Mills” каби 300 дан ортиқ етакчи компания ишти­рокидаги қўшма бизнес-форум, шунингдек, давлатимиз раҳбарининг Покистон корпо­ратив тузилмаси етакчилари билан алоҳида учрашуви бўлди. Ўзбекистон Президенти ҳамкорлик учун аниқ соҳаларни таклиф этди: фармацевтика ва тиббиёт, енгил саноат, кон-металлургия соҳаси ва геология, озиқ-овқат хавфсизлиги бўйича ҳамкорликни кен­гайтириш шулар жумласидан.

Покистон компаниялари Ўзбекистонда дори-дармон, биотехнологиялар ва тиббиёт жиҳозларини маҳаллийлаштириш лойиҳала­рига таклиф этилди. Тошкент фармацевтика паркида покистонлик сармоядорлар учун қулай шароит яратилади. Халқаро брендлар остида тайёр тўқимачилик маҳсулотларини биргаликда ишлаб чиқариш учун катта им­коният мавжудлиги таъкидланди.

Ўзбекистон томони тўқимачилик корхо­наларини ишончли бошқарувга бериш ва покистонлик ҳамкорлар учун алоҳида чарм саноати ҳудудларини ташкил этишга тайёр эканини билдирди. Логистика бўйича аниқ қадамлар белгиланди: жорий йил апрелдан бошлаб Карачига юк рейслари ҳамда Лаҳор­га тўғридан тўғри йўловчи парвозларини йўлга қўйиш режалаштирилмоқда.

Покистон биз учун нимага муҳим?

Келинг, энди бу мамлакат билан ҳам­корликни мустаҳкамлаш нима учун бу қа­дар муҳимлигини таҳлил қилиб кўрайлик. Ташриф натижалари икки томонлама муно­сабатлар доирасидан анча кенг.

Биринчидан, логистика лойиҳаларини амалга оширишда Ўзбекистон Покистон портлари орқали халқаро денгизларга тўғри­дан тўғри чиқиш имкониятига эга бўлади. Трансафғон темир йўли ва “Покистон — Хи­той — Қирғизистон — Ўзбекистон” коридо­ри биз учун стратегик аҳамиятга эга. Ушбу лойиҳалар муваффақиятли амалга оширил­са, бутун Евроосиёнинг геоиқтисодий хари­тасини ўзгартира олади.

Иккинчидан, минтақавий хавфсизлик нуқтаи назаридан ядро қуролига эга ва ар­мия сони бўйича дунёда олтинчи ўринда турувчи Покистон билан яқинлашиш бугун­ги беқарор дунёда Ўзбекистоннинг мавқеини мустаҳкамлашга муҳим ҳисса қўшади. Мудофаа соҳасидаги ҳамда терроризм, гиёҳвандлик моддалари савдоси ва кибер­таҳдидларга қарши курашиш бўйича кели­шувлар замонавий муаммоларга жавоб бе­ради. Қолаверса, терроризмга қарши кураш халқаро кун тартибидаги асосий масала­лардан бири бўлиб қолмоқда. Исломобод­даги масжидлардан бирида содир этилган ва 30 дан ортиқ бегуноҳ инсоннинг ҳаётига зомин бўлган террорчилик ҳаракати бунинг яққол тасдиғидир.

Дунё беқарорлик, парчаланиш ва ав­валги иттифоқларни қайта кўриб чиқиш даврини бошдан кечираётган бугунги кунда Покистоннинг масъулиятли мин­тақавий куч сифатидаги мавқеи алоҳида аҳамият касб этмоқда. Ушбу мамлакат Жанубий Осиё, Афғонистон, Ҳинд океани ва Ислом дунёсидаги жараёнларга сези­ларли таъсир кўрсатади. Бу эса Исломободни глобал мувозанатнинг муҳим ак­торига айлантиради.

Президентимизнинг Покистонга давлат ташрифи стратегик ғалаба бўлди. Ўзбекистон Марказий Осиёда марказга интилувчи куч сифатида ўзини ишонч билан намоён этишни давом эттирмоқда ва қудратли минтақавий давлатлар билан алоқаларни мустаҳкамламоқда.

Мамлакатлар раҳбарларининг хоҳиш-иродаси ва яқин дўстона муносабатлари, умумий тарихи ҳамда ўзаро иқтисодий ман­фаатлари билан мустаҳкамланган Ўзбекистон — Покистон алоқалари янги, стратегик мазмун касб этмоқда. Бу бутун минтақамиз тинчлиги, барқарорлиги ва фаровонлиги учун хизмат қилади.

Шерзодхон ҚУДРАТХЎЖА,

сиёсий фанлар доктори, профессор,

Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган журналист