Oʻyin ishqibozlarini esa ixcham shaklda fanat deb ataymiz. Ochigʻi, fanat soʻzini eshitganimizda aksariyatimizning xayolimizga shovqin-suron koʻtarayotgan bir guruh tomoshabin keladi. Lekin bu fanatlik emas. Bu holat koʻproq madaniyatsizlikka, axloq chegaralaridan chiqishga oʻxshaydi. Asl fanatlik esa bir jamoaga yoki sportchiga mehr qoʻyish, muvaffaqiyatidan quvonish, omadsizligidan esa kuyinishdir.

Agar bellashuvda qatnashayotganlar mahalladosh bolalar yoki sinfdoshlar boʻlsa, ayni holat oriyat bilan bogʻlanib ketadi. Ularga muxlislik qilish butunlay boshqacha taassurot uygʻotadi. Agar oʻz milliy terma jamoangizni qoʻllab-quvvatlab turgan boʻlsangiz, bu endi butunlay boshqa holat. Ushbu muxlislik ortida yuragingizdagi Vatanga sadoqat, xalqparvarlik va millatparvarlik tuygʻulari boʻy koʻrsatib turadi.

Shu bois, muxlisi eng koʻp boʻlgani uchun “millionlar oʻyini” nomini olgan futbolda muxlislar “12-futbolchi” deya taʼriflanadi.

Mana, 2026-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatiga ham sanoqli kunlar qoldi. Soat millari oʻzbek futbolsevar muxlislarining yurak urishi ritmiga mos tarzda urmoqda. Koʻpchilik, xususan, xalqimiz allaqachon kun sanay boshlagan. Chunki bu yilgi chempionat oʻzbekistonliklar uchun oʻzgacha ahamiyatga ega. Terma jamoamiz oʻz tarixida ilk bor jahon chempionati yoʻllanmasini qoʻlga kiritdi. Xalqimizning uzoq yillik orzusi roʻyobga chiqdi.

Bunda saralash bosqichidagi keskin vaziyatlarda, har bir turdagi oʻyinlarda maydondagi sportchilardan ham koʻproq his-hayajonga berilib, goh stadionda, goh ekran qarshisida “Olgʻa, Oʻzbekiston!”, deya muxlislik qilib turgan yurtdoshlarimizning ham oʻziga xos hissasi bor.

Mana bugun xalqimizning xohish-istaklarini oʻzida aks ettirgan yangi Oʻzbekiston bunyodkorligi va Prezidentimizning sohaga eʼtibori samarasi oʻlaroq, terma jamoamiz oʻyinlarining sifat darajasi koʻtarildi.

Terma jamoamiz nafaqat jahon chempionatiga chiqdi, balki undagi bahslarda gʻalaba qozonib, munosib ishtirok etishiga ham ishonchimiz komil boʻldi. Bugun futbolchilarimiz dunyoning eng nufuzli chempionatlari va jamoalarida toʻp surmoqda. Xalqimizning xolis niyati oʻz roʻyobini topmoqda.

34 yillik orzu

Kuni kecha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi haqida suratga olingan, “34 yillik orzu” deb nomlangan hujjatli filmni tomosha qildim. Ushbu 8 qismli hujjatli serial Oʻzbekiston milliy terma jamoasining 1998-yilgi jahon chempionati saralash bosqichidan to 2026-yilgi mundial saralashiga qadar bosib oʻtgan dramatik yoʻli haqida hikoya qiladi. Serial yilnomalar, intervyular hamda futbolchilar, murabbiylar va muxlislarning taassurotlari orqali xalqimizning har gal jahon chempionatiga chiqish orzusiga ishonchini koʻrsatib beradi. Bu shunchaki futbol tarixi emas, tarix koʻzgusi hamdir. Muvaffaqiyatsizliklar va umidlar, gʻalabalar va magʻlubiyatlar, davrlar va avlodlar almashuvi... Voqealar markazida nafaqat jamoa, balki har gal “Bu safar, albatta, uddalaymiz!” deya ishonadigan yurtdoshlarimiz turibdi.

Ha, rostdan ham yurtdoshlarimiz har mavsum “Bu safar, albatta, uddalaymiz” degan ishonch bilan yashadi. Maktab, universitet, doʻstlar davrasi — har qanday joyda toʻrtta oʻzbekning gapi bir joydan chiqadigan, ammo hammani zumda xomush qiladigan mavzu futbol edi. Hamma bir ovozdan: “Nasib qilsa, kelgusi safar”, der edi. Hujjatli film juda ajoyib olingan. Ayniqsa, muxlislarning intervyusi tomoshabinni toʻlqinlantiradi. Ularning soʻzlarini tinglab, koʻp voqealar koʻz oldimdan oʻtdi. Yurtdoshlarimizning terma jamoa oʻyinini koʻrish uchun ishdan bahona qilib chiqqani, stadionga yuzini boʻyab borgani, oʻyinning ayni qiziq joyida chiroq oʻchib qolgani haqidagi hayotiy hikoyalari togʻamni, akamni, bobomni yodimga soldi.

Joriy yilgi jahon chempionati oʻzbekistonlik futbol muxlislari uchun toʻydek gap. Shodiyona boʻlganda ham oddiy emas, naq 34 yil kutilgan hodisa. Shunday ekan, avvalo, barchamiz bu lahzalar shavqidan bahramand boʻlishimiz kerak.

Har toʻrt yilda boʻlib oʻtadigan futbol boʻyicha jahon chempionatiga har bir davlat alohida tayyorgarlik koʻradi. Nafaqat futbolchilar, balki “12-futbolchi” boʻlmish muxlislar jamoasi ham terma jamoani qoʻllab-quvvatlashga, shuningdek, dunyodagi millionlab kishilar nazdida mamlakatning ijobiy imijini yaratishga urinadi. Umuman olganda, maydon tashqarisidagi ijobiy maʼnodagi bahs maydondagidan hech ham qolishmaydi.

Muxlislik madaniyati millat maʼrifatini koʻrsatadi

Esimda, 2022-yilda Marokash muxlislari Qatardagi chempionat bezagiga aylangandi. Aynan ushbu terma jamoaning guruh bosqichidan chiqishida muxlislarning qoʻllab-quvvatlovi muhim rol oʻynagan. Oʻshanda bu terma jamoa muxlislarining qizgʻin va oʻz oʻrnida tartibli muxlislik qilishini jahon ­ommaviy axborot vositalari, xususan, mashhur “Reuters” va “The Guardian” nashrlari alohida yoritgan edi. Bu holat nafaqat Marokash, balki butun Afrika qitʼasi aholisi toʻgʻrisida ijobiy taassurot paydo boʻlishiga zamin hozirlagani taʼkidlandi.

Oʻzbekiston Markaziy Osiyo davlatlari orasida futbol boʻyicha jahon chempionatida qatnashayotgan yagona mamlakat. Qoʻshnilarimiz ham mazkur musobaqada sportchilarimizga muxlislik qiladi. Aslini olganda, Markaziy Osiyo xalqlari har bir xalqaro musobaqada bir-birini qoʻllab-quvvatlab, muxlislik qilib keladi. Bunda soʻnggi yillarda yanada rivojlanib borayotgan yaxshi qoʻshnichilik, birdamlik va hamjihatlik siyosatining ham ahamiyati katta.

Birgina misol: yurtdoshlarimizning Parijda boʻlib oʻtgan XXXIII yozgi Olimpiya oʻyinlaridagi tarixiy gʻalabasiga bagʻishlab, qozogʻistonlik xonandaning oʻzbek sportchilarini madh etib qoʻshiq kuylayotganini koʻrib qoldim. Videolavha ostidagi izohlarda qozogʻistonlik birodarlarimiz qoldirgan samimiy qutlovlar esa ikki karra quvontirdi.

Shu bois, futbol va boshqa sport turlarida muxlislik madaniyati juda ham muhim. Ayrim oʻyinlarda qaysi jamoalar toʻp surgani, hatto hisob qanday boʻlgani ham eslanmaydi, aksincha, muxlislarning oʻzini qanday tutgani xotirlanadi. Ayniqsa, jahon chempionatlarida terma jamoalar muxlislarining oʻziga xos bunday harakatlari tarix zarvaraqlariga oʻchmas boʻlib yoziladi.

Masalan, yaponlarning tartib-intizomga qattiq amal qilishi haqida soʻz borsa, koʻpchilik 2014-yili Braziliyada oʻtkazilgan futbol boʻyicha jahon chempionatida Yaponiya terma jamoasi muxlislari oʻyindan keyin butun maydonni tozalab ketganini xotirlaydi. Oʻshanda dunyo matbuoti bu voqeani yapon xalqining oʻziga xos madaniyati sifatida baholab, qayta-qayta materiallar eʼlon qilgan edi. Soʻng yaponiyalik muxlislar buni ezgu odatga aylantirdi. Ular 2018 va 2022-yillardagi jahon chempionatlarida ham bu ishni takrorladi. Bunday voqealar ham mamlakat, ham millat imijiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Ayniqsa, futbol boʻyicha jahon chempionatiga birinchi bor chiqayotgan terma jamoalar va davlatlar oʻzlarini alohida bir xususiyatlari bilan namoyish etishga urinadi. Sababi dunyo boʻylab millionlab insonlar tomosha qiladigan bu turnir mamlakatlarning imijini koʻtarish va dunyoga oʻz nomini tanitish uchun qulay imkoniyat hamdir. Oʻzbekiston terma jamoasi bu yil “katta toʻy” deb taʼriflaganimiz ushbu xalqaro tadbirga oʻziga xos toʻyona bilan borishi kerak. Jamoamiz aʼzolari bunga jiddiy ­tayyorgarlik koʻrmoqda. Masalan, terma jamoamiz yetakchisi Eldor Shomurodov mundialga Turkiya chempionatining toʻpurari sifatida ­bormoqda. Hamyurtimiz yakunlangan mavsumda 22 ta gol va 5 ta assist qayd etib, liganing 2025/2026-yilgi mavsumi toʻpurariga aylandi.

Dunyoning top klublaridan biri “Manchester Siti”da toʻp suradigan hamyurtimiz esa jamoasi bilan bu mavsum Angliya liga kubogi va Angliya kubogi sovrindori boʻldi. Futbol mutaxassislari taʼbiri bilan aytganda, terma jamoamiz aʼzolari chempionatga “yuqori forma”da yoʻl olmoqda.

Qalblardan chiqqani qalblarga yetib boradi

Inson eng hayajonli va hissiyotlarga toʻla lahzalarida, albatta, sheʼr oʻqiydi, qoʻshiq kuylaydi yoki musiqa chaladi. Futbol oʻyini jarayoni ham xuddi shunday hayajonli daqiqalardan. Jahon chempionatlarida mamlakatlar oʻz shiori bilan ham oʻzligini namoyon etadi. Futbolchilar va muxlislar bu soʻzlar va ohanglar ogʻushida birlashadi. Jahon chempionatlarida barchaning yodida qolgan shior, qoʻshiq va kuyni bugun eshitsak ham darhol oʻsha paytlar xayolimizga keladi.

Masalan, 2018-yilda Rossiyada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha jahon chempionatiga borgan angliyalik muxlislar “Itʼs coming home, footballʼs coming home” soʻzlarini qoʻshiq qilib kuyladi. Ular koʻchalar va stadionlarni toʻldirib, shu jumlalarni takrorladi. Bunga Angliyaning futbol vatani sifatida eʼtirof etilishi sabab. Oʻsha turnirda yana bir qoʻshiq koʻpchilikning qulogʻi ostida jaranglab qoldi. Bu Peru muxlislari kuylagan “Contigo Perú” (“Sen bilan, Peru”) taronasi edi. Peru jamoasi turnirni erta yakunlagan boʻlsa-da, chempionat soʻngiga qadar perulik muxlislar bu taronani kuylashdan toʻxtamadi. Natijada u mazkur chempionatning eng mashhur qoʻshigʻiga aylandi.

Birinchi bor jahon chempionatida qatnashayotgan, gʻolib boʻlish ehtimoli juda kam va atigi 360 mingdan ortiq aholiga ega davlat muxlislarining jahon chempionatida butun dunyo eʼtiborini oʻziga qarata olgani kutilmagan hodisa boʻldi. Chunki chempionatga kelganlar soni butun boshli davlat aholisidan ham koʻp edi. Avvalo, futbolchilarning mahoratli oʻyini hamda muxlislarning oʻz sportchilarini oʻziga xos tarzda qoʻllab-quvvatlashi dunyo eʼtiborini ushbu terma jamoaga qaratishga majbur qildi. Islandiya muxlislari “Viking clap” (vikinglar qarsagi) va “Hú!” hayqirigʻini oʻylab topdi. Yaʼni ritmik qarsaklar va ­vahimali “Hú!” qichqirigʻi orqali dunyo OAV hamda millionlab insonlarning eʼtiborini jalb qila oldi. Hatto bugun onlayn futbol oʻyinlarida Islandiya terma jamoasini tanlab oʻynasangiz, virtual futbolchilar hamda muxlislar ham aynan shu harakatlarni namoyish etadi.

Boshqa yillardagi jahon chempionatlaridan ham mana shunday misollarni keltirish mumkin. Masalan, 2010-yilgi jahon chempionati esga olinsa, darhol qulogʻingizda Janubiy Afrikaning oʻziga xos cholgʻusi — vuvuzela sadosi yangraydi. Yoki boʻlmasa, 2022-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatidagi “Dima Maghrib” (“Doim Marokash”) shiori va Argentinaning “Muchachos” qoʻshigʻi yodga tushadi. Aslida, barcha terma jamoalar muxlislarining bu kabi shiorlari, qoʻshiqlari va kuylari mavjud. Ammo yuqorida sanab oʻtilganlari xalq va millat tarixiga, qadriyatlari ildiziga chuqurroq ulangani hamda oʻziga xos ijodkorlik mahsuli ekani bilan ajralib turadi. Bu esa millat vakillari qalbidan chiqqan nidoning boshqa insonlar qalbiga ham chuqur kirib borishiga asos boʻlib xizmat qiladi.

Yurtdoshlarimiz — oʻzbek futbol muxlislari ham bu yilgi chempionatda oʻzining yuksak muxlislik madaniyatini namoyish etishiga, sanʼat asari darajasidagi kuy-qoʻshiq va shiorlar bilan butun dunyo eʼtiborini oʻzlariga qaratishiga umid qilamiz.

Bunda, albatta, oʻzbek ijodkorlarining oʻrni beqiyos. Birinchi navbatda, badiiy soʻz sanʼati ustalari hamda sohir ovoz sohibi boʻlgan sanʼatkorlarimiz Oʻzbekiston terma jamoasiga bagʻishlangan sheʼru qoʻshiqlari bilan yurtdoshlarimizga joʻrovoz boʻladi.

 

* * *

Sanoqli kunlardan soʻng oʻzbek futbol muxlislarining koʻp yillik orzusi boʻlgan jahon chempionati sari yoʻl olinadi. Bir soʻz bilan aytganda, sport sohasidagi yangilanishlar samarasi oʻlaroq, oʻzbek futboli haqiqiy oltin davriga qadam qoʻyadi.

Albatta, oʻyinlardan tayyorlangan videolavhalar, tasvirlar va futbolchilarning intervyulari bu kunlarning unutilib ketishiga yoʻl qoʻymaydi. Ammo muxlislarning zavq-shavqi va quvonchi, shuningdek, ayni kunlar haqida yaratilgan badiiy asarlar va kuy-qoʻshiqlargina mazkur lahzalardagi hissiyotlarni kelajak avlodlar qalbiga butunligicha koʻchira oladi. Qolaversa, bu tuygʻular boshqa millat vakillarining qalbida ham aks etishi shubhasiz.

Sanjar ESHMURODOV,

“Yangi Oʻzbekiston” muxbiri