Илажда Қытай ҳәм Орайлық Азия мәмлекетлериниң жетекши таллаў орайлары, мәмлекетлик уйымлардың ўәкиллери ҳәм экспертлер жәмийетшилигиниң ўәкиллери қатнасып, регионаллық бирге ислесиў перспективалары ҳәм модернизация процесслерин биргеликте әмелге асырыўдың әмелий көзқарасларын додалады.
Форум қатнасыўшыларына Өзбекстан Республикасы Президенти жанындағы Стратегиялық ҳәм регионлараралық изертлеўлер институты (СРИИ) директоры Элдор Арипов видеомүрәжат жоллады. Ол өзиниң шығып сөйлеген сөзинде Қытайдың Орайлық Азия мәмлекетлери менен бирге ислесиўи шеңберинде ерисилген тийкарғы нәтийжелер ҳәм өз-ара бирге ислесиўдиң әҳмийетли бағдарларын атап өтип, шерикликти буннан былай да раўажландырыў перспективаларына айрықша итибар қаратты.
Ол форумның регионаллық бирге ислесиўди беккемлеўдеги әҳмийети барған сайын артып атырғанын атап өтти. Оның атап өтиўинше, бул форумның "Қытай – Орайлық Азия" саммитлериниң жуўмақлары бойынша еки мәрте айрықша атап өтилгени мәмлекет басшылары экспертлер сөйлесиўин әпиўайы рәсмийлестириў емес, ал өз-ара бирге ислесиўдиң нәтийжели қуралы сыпатында көрип атырғанынан дәрек береди.
Шерикликтиң беккем сиясий тийкары Астана декларациясы ҳәм Мәңги жақсы қоңсышылық, дослық ҳәм бирге ислесиў ҳаққындағы шәртнама арқалы жаратылғанын атап өтти. Бул ҳүжжетлер келеси он жыллықлар ушын бирге ислесиўдиң тийкарғы бағдарларын белгилеп берди.
Саўда-экономикалық бирге ислесиў мәселелерине тоқтап өтип, ол 2025-жылдың жуўмақларына бола, Қытайдың Орайлық Азия мәмлекетлери менен товар алмасыў көлеми биринши мәрте 106 миллиард доллардан артқанын ҳәм жыл даўамында 12 процентке көбейгенин атап өтти. Соның менен бирге, Қытай региондағы барлық бес мәмлекеттиң жетекши саўда шериги статусын сақлап қалмақта.
Өзбекстан ҳәм Қытай арасындағы бирге ислесиў де избе-из раўажланбақта. Кейинги бес жыл ишинде еки тәреплеме товар алмасыў көлеми үш есеге артып, дерлик 18 миллиард долларға жетти. Қытай инвестицияларының көлеми болса бес есеге көбейип, 17 миллиард долларды қурады.
Соның менен бирге, ол ерисилген нәтийжелер алға қойылған барлық мақсетлерге еле толық ерисилгенин аңлатпайтуғынын атап өтти. Оның пикиринше, өз-ара саўда қурамы елеге шекем бирге ислесиўшилердиң мәплери ҳәм имканиятларын толық сәўлелендирмей атыр.
Усы көзқарастан, транспорт тармақларын раўажландырыў, соның ишинде, "Қытай – Қырғызстан – Өзбекстан" темир жолын қурыў айрықша әҳмийетке ийе. Оның пикиринше, жаңа жөнелислер тек ғана транзит тасыўларын тәмийинлеў емес, ал толық экономикалық коридорларға айланыўы да әҳмийетли.
Буннан тысқары, санаат ҳәм санлы бирге ислесиўди тереңлестириў зәрүр екенлиги атап өтилди. Онда, бәринен бурын, стандартларды, қоспа жойбарларды әмелге асырыў көзқарасларын ҳәм қәўипсизлик протоколларын муўапықластырыў мәселелери нәзерде тутылады. Бул болса регион мәмлекетлери ҳәм Қытай экономикалары арасында турақлы байланысларды қәлиплестириў ушын әҳмийетли шәрт болып есапланады.
Атап өтилиўинше, шерикликтиң ҳәзирги басқышындағы тийкарғы ўазыйпа бирге ислесиў көлемин кеңейтиўден оның сапасын арттырыўға, товарлар саўдасынан өндирис кооперациясына, жойбарлар алмасыўынан болса басқарыў тәжирийбеси алмасыўына өтиўден ибарат болыўы керек.
Соның менен бирге, модернизация процеси бир-биринен үйренген ҳалда, бирге ислесиўшилер басқа модельлерден тек ғана нусқа көширмеген жағдайда ғана нәтийжели болатуғынын айрықша атап өтти. Бул процессте таллаў орайларының жуўапкершилиги артып барады. Олар ҳәр қыйлы қатнасларды салыстырмалы таллаў, жүзеге келиўи мүмкин болған қәўип-қәтерлерди алдыннан анықлаў ҳәм машқалалар пайда болыўынан алдын тийисли шешимлерди усыныс етиўге шақырылған.
Усы көзқарастан ол Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёев узақ мүддетли режелестириў ўазыйпаларын шешиўде экспертлер жәмийетшилигиниң әҳмийетли ролин бир неше мәрте атап өткенин еске алды.
Сөзиниң жуўмағында эксперт мазмунлы ҳәм ашық-айдын сөйлесиў жаңа идеяларды ислеп шығыў имканиятын беретуғынына, олар келешекте белгили бир сиясий қарарларды қабыл етиўде өз көринисин таўып, Қытай ҳәм Орайлық Азия мәмлекетлери арасындағы бирге ислесиўге қосымша пәт бағышлайтуғынына исеним билдирди.
