Мемлекет басшысы жиынның басында 2025 жылдың қорытындысына қысқаша тоқталды.
Атап өтілгендей, өткен жылы экономикамыз бастапқы болжамдармен салыстырғанда едәуір жоғары қарқынмен — 7,7 пайызға өсіп, жалпы ішкі өнім көлемі 147 миллиард доллардан асты. Экономиканың барлық салаларында өсім қарқыны 2024 жылмен салыстырғанда жоғары болды. Тартылған шетелдік инвестициялар көлемі 43 миллиард долларға, экспорт 33,8 миллиард долларға жетті.
Жоғары экономикалық белсенділік пен тұтынушылық сұраныстың артуына қарамастан, инфляция деңгейі 2024 жылғы 9,8 пайыздан 7,3 пайызға дейін төмендеді.
– Экономикалық өсім қаншалықты тұрақты болса, инфрақұрылымды жақсартуға соншалықты көп қаржы бағыттауға болады. Бұл өз кезегінде жұмыспен қамтамасыз етуге, халық табысын арттыруға және тұрмыс сапасын жақсартуға ықпал етеді, – деді Президент.
Мемлекет басшысы өткен бір жыл ішінде 366 мың отбасы кедейліктен шыққанын, жұмыспен қамту мен табысты арттыруға бағытталған шаралар нәтижесінде кедейлік деңгейі 8,9 пайыздан 5,8 пайызға, ал жұмыссыздық 5,5 пайыздан 4,8 пайызға дейін төмендегенін атап өтті.
– Мұның барлығы жүргізіліп жатқан реформалардың нәтижесі әрі мемлекет пен халық арасындағы сенімнің нығайып келе жатқанын көрсетеді. Алайда атқаратын жұмысымыз әлі де аз емес, – деді Президент.
Жиында айтылғандай, махалла — реформалардың қай жерде жүзеге асып, қай жерде тоқтап тұрғанын нақты көрсететін негізгі буын. Егер махаллада әлі де жұмыссыз адам немесе кедей отбасы бар болса, демек, реформа ол жерге толық жетпеген. Егер «жетілік» жүйесі халықтың мәселесін шеше алмаса, онда бұл жүйенің жұмыс істемей тұрғанын білдіреді.
– Мүмкіндік те, қаржы да бар, шешімдер мен бағдарламалар да жеткілікті. Жетіспей тұрғаны – жауапкершілік пен жеке жауапкершілік алу, – деді Мемлекет басшысы.
Президент қолда бар мүмкіндіктерді іске асыруда әкімдер мен «махалла жетілігінде» әдістемелік білім мен практикалық тәжірибенің жеткіліксіз екенін, ал жауапты министрліктер мен ведомстволардың оларға тиісті деңгейде қолдау көрсетпей отырғанын сынға алды.
Осыған байланысты жауапты тұлғаларға бір ай мерзімде жұмыссыздық пен кедейлік деңгейі жоғары махаллалардың мүмкіндіктерін зерделеп, озық тәжірибелер негізінде әдістемелік нұсқаулық әзірлеу тапсырылды. Ал әкімдер жергілікті жерде оның орындалуын қамтамасыз етіп, халықты жұмыспен қамтуға, табысын арттыруға және тұрғындарды алаңдатқан мәселелерге нақты шешім табуға дербес жауапты болады.
Жиында биылғы жылға арналған негізгі міндеттер айқындалды. Атап айтқанда, 1 миллион адамды тұрақты жұмыспен қамту, 181 мың отбасын кедейліктен шығару, кедейліктен тыс махаллалар санын 2,5 есеге арттырып, 3,5 мыңға жеткізу, сондай-ақ жұмыссыздық пен кедейлік деңгейін 4,5 пайызға дейін төмендету көзделіп отыр.
Сонымен қатар «ауыр» санаттағы аудандар мен махаллаларда халықты жұмыспен қамту және табысын арттыру мәселелері жан-жақты талқыланды.
Ең алдымен, мұндай аумақтарды тұрақты электр энергиясымен қамтамасыз ету қажеттігі атап өтілді.
Осыған орай 903 махалланың әрқайсысында қуаты 300 киловатт болатын шағын күн электр станциялары салынып, олар махаллаларға «өтеусіз актив» ретінде беріледі. Бұл станциялар есебінен әрбір махаллада 400–500 миллион сум көлемінде қосымша табыс әкелетін «экономикалық актив» қалыптастырылады.
Алынатын «жасыл» табыс «жасыл» бастамаларды іске асыруға, атап айтқанда, мұқтаж отбасылардың тұрғын үйлерін энергия үнемдейтін тәсілмен жөндеуге, электр энергиясына кететін шығындарды азайтуға және өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталады. Күн электр станцияларын пайдалану және қызмет көрсету жұмыстарына осы махаллаларда тұратын кедей отбасылардың мүшелері жұмысқа тартылады.
Аталған бастамалар мамандану деңгейі жоғары тағы 1 мың озық махаллада жүзеге асырылатын болады. Бұл ретте шағын күн электр станциялары махаллаларға дайын күйінде, 7 жыл мерзімге пайызсыз лизинг тетігі арқылы беріледі.
Президент жұмыссыздық пен кедейлікті қысқартуда махаллалардың мамандануын тереңдету шешуші мәнге ие екенін атап өтті.
Бүгінгі таңда 903 «ауыр» санаттағы махаллада 100 мың гектар аула және жалға алынған жер телімдері бар. Егер әкімдер «махалла жетілігімен» бірлесе отырып, су жеткізуді жақсартып, тұқым-көшетпен қамтамасыз етіп, мамандануды жүйелі жолға қойса, халықтың табысы мен тұрмыс жағдайында түбегейлі өзгеріс болуы мүмкін екені айтылды.
Махаллаларда мамандануды ынталандыру мақсатында жұмылдырылатын қаржылық тетіктер енгізіледі. Атап айтқанда, аула жер иелері мен диқандар үшін сертификатталған көшеттерді сатып алу шығынының 50 пайызы бюджет есебінен өтеледі. Жеміс түріне қарай шпалерлерге 20 мыңнан 70 мың сумға дейін субсидия бөлінеді. Үй шаруашылығындағы аулада тамшылатып суару жүйесін енгізгендерге әрбір сотық үшін 160 мың сум көлемінде өтемақы төленеді.
Егер тәжірибелі диқандар махаллада әр 10 үйдің бірінде экспортқа бағытталған өнім өсіруді жолға қойса, 2 миллион сум, ал мұны үй шаруашылығында ауладасы бар отбасылардың кемінде 30 пайызында іске қосса, тағы 75 миллион сум көлемінде сыйақы алады.
Сонымен қатар, биыл 2 мың гектар орман жері 4 мың кедей отбасына әрқайсысына 50 сотықтан тұт бағын отырғызу үшін 10 жыл мерзімге тегін беріледі. Піллә шаруашылығы кооперациясын құру үшін мұқтаж отбасыларға 4 миллион сумнан субсидия, ал үйінде піллә өсіруге ниеттілерге тұрғын үйді жабдықтау және құрал-жабдық сатып алу үшін 20 миллион сомға дейін пайызсыз қаржылай қолдау көрсетіледі.
Жиында биыл шағын және орта бизнесті дамытуға 140 триллион сум көлемінде несие бөлінетіні атап өтілді.
– Нақтылай айтқанда, қазір банктер барлық аудан мен қалаға бірдей шартпен несие ұсынып отыр. Алайда «Алмазар» мен «Бозатовтың» мүмкіндігі мен жағдайы бірдей емес. Сондықтан 37 «ауыр» санаттағы ауданда «отбасылық кәсіпкерлік» бағдарламасы аясында несиелер 12 пайызбен беріледі, – деді Мемлекет басшысы.
Барлық аудандарда «отбасылық кәсіпкерлік» бойынша жеңілдікті несиенің ең жоғары мөлшері 1,5 есеге арттырылып, 50 миллион сумға жеткізіледі. Импортталған және сертификатталған асыл тұқымды малға 100 миллион сумға дейін, үй қонақ үйі, шағын тоңазытқыш, өнімді сақтау және қайта өңдеу шағын-технологиялары үшін 150 миллион сумға дейін кепілсіз несие беріледі.
Шекара және анклав аумақтарда орналасқан 563 махаллада жүзеге асырылатын кәсіпкерлік жобалар бойынша несие көлемі 1 миллиард сумға дейін ұлғаяды. Осыған орай «отбасылық кәсіпкерлік» бағдарламаларына жоспарланған 3,6 триллион сумға тағы 2 триллион сум ресурс бағытталады.
Махаллалардың мамандануын тереңдету үшін биыл банктер тарапынан жалпы 17 триллион сум көлемінде несие бөлінеді. Бұл ретте өнім өндіруге алынған несиенің 4 пайызы, ал оны қайта өңдеу жобалары бойынша 6 пайызы өтемақы ретінде қайтарылмақ.
Әкім көмекшілерінің жұмысын «жобалық тәсіл» негізінде ұйымдастыру қажеттігі атап өтілді.
Әрбір аудан бойынша «жобалық тәсіл» аясында жүзеге асырылатын жобалар портфелі қалыптастырылады. «Ауыр» санаттағы махаллалардағы бос жер телімдері мен мемлекеттік нысандардың бастапқы бағасын 2–3 есеге төмендетіп, оларды сатылымға шығару тәжірибесі енгізіледі.
Жұмыс орындарын құру және халық табысын арттыру бойынша ең үздік нәтиже көрсеткен 100 «ауыр» санаттағы махалға әрқайсысына 1 миллиард сумнан тағыда қаржы бөлінеді. Осы махаллаларда жұмыс істейтін әкім көмекшілері Қытай, Түркия, Корея және Малайзия секілді елдерге бір айлық біліктілікті арттыру курстарына жіберіледі.
Мысал ретінде «Алмазар» ауданындағы «Қайқауыс» каналы бойында орындалатын жоба айтылды. Каналдың 2 шақырым бөлігі «Ескі қала» аумағындағы 8 махалладан өтеді. Енді бұл махаллалардағы әкім көмекшілері біртұтас «жоба тобына» біріктіріліп, бірыңғай тұжырымдама негізінде канал бойында сауда, қызмет көрсету және демалыс инфрақұрылымын дамыту жұмыстарын атқарады.
Осы тәртіппен туризм, білім беру, медицина қызметі, реновация, көл жағалаулары мен адам көп шоғырланатын көшелер бойынша да әкім көмекшілерінен құралған арнайы «жоба топтары» құрылады.
«Махалла жетілігі» қызметінің тиімділігін арттыру бойынша Ташкент қаласында енгізілген тәжірибе енді барлық аудан мен қалаларда да қолданылады. Бұдан былай әкім көмекшісі, қыз-келіншектер белсендісі және жастар жетекшісі махалла төрағасының ұсынысы негізінде аудан әкімі тарапынан тағайындалып, қызметтен босатылады.
Мемлекет басшысы тағы бір маңызды мәселені ерекше атап өтті. Елде халық пен ауыл шаруашылығын жалпыұлттық санағының ауқымды науқаны басталғаны туралы атап өтілді.
Қазіргі уақытқа дейін 7 миллион 613 мың үй шаруашылығының 4 миллион 776 мыңы тіркеуден өткен. Алайда бұл үдерістің Ташкент қаласында, Ферғана, Сұрхандария, Бұхара және Ташкент облыстарында баяу жүріп жатқаны айтылды.
– Мұндай маңызды іс-шара елімізде соңғы 37 жылда алғаш рет өткізіліп отыр. Санақ әрбір махалла мен әрбір отбасының нақты жағдайын анықтауға, алдағы жоспарларды соның негізінде белгілеуге, ең бастысы, халықтың тұрмыс деңгейін арттыруға бағытталған тиімді тетіктерді енгізуге ықпал етеді, – деді Мемлекет басшысы, және барша азаматтарды халық санағы науқанына белсенді қатысуға шақырды.
Жиын барысында аудан әкімдерінің, махалла төрағалары мен әкім көмекшілерінің баяндамалары мен ұсыныстары тыңдалды.
