Ғәрезсизлик турмыстың барлық тараўларында терең өзгерислердиң басланыў ноқаты болып хызмет етти, потенциалды жүзеге шығарыў, экономиканы беккемлеў ҳәм халықтың абаданлығын арттырыў ушын жаңа имканиятлар ашты.

Мәмлекетлик қурылыс ҳәм экономикалық реформалар процесинде аграр тараў әҳмийетли орын тутады. Өзбекстан ушын аўыл хожалығы бәрқулла миллий экономиканың тийкарғы тармақларынан бири, соның менен бирге, азық-аўқат қәўипсизлигин тәмийинлеў, халықтың бәнтлигин тәмийинлеў, аймақларды раўажландырыў ҳәм дийқаншылықтың көп әсирлик дәстүрлерин сақлап қалыўдың ең әҳмийетли бөлеги болып келген. Соның ушын да агросанаат комплексин избе-из модернизациялаў, алдыңғы технологияларды енгизиў, жерден пайдаланыў системасын жетилистириў, фермерлик ҳәрекетин қоллап-қуўатлаў, аграр илимди раўажландырыў ғәрезсиз Өзбекстан сиясатының тийкарғы бағдарларынан бири болып есапланады.

Реформалардың шешиўши басқышы

Аўыл хожалығы жер, суў ҳәм инсан мийнетинен басланады, бирақ оның турақлылығы бүгинги күнде қарарлардың сапасы менен де анықланады: фермер қаржыландырыўды қай дәрежеде өз ўақтында алады, өз атызының ҳақыйқый көринисин көреди ме, өнимди қамсызландырып, өнимди сақлап қалады, қарыйдар табады ҳәм тапқанын келеси мәўсимде инвестициялай алады. Соның ушын аграр сектордың финанслық турақлылығы ҳаққында гәп кредитлер ҳаққында емес, ал улыўма системаның жумыс ислеў сапасы ҳаққында бармақта.

Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёев тараўда әмелге асырылып атырған жаңаланыўларға мине усындай логиканы тийкар етип берди. 2019-жылы тастыйықланған Өзбекстан Республикасы аўыл хожалығын раўажландырыўдың 2020-2030-жылларға мөлшерленген стратегиясы ресурсларды ҳәкимшилик бөлистириўден базар механизмлерине, бәсекиге, азық-аўқат қәўипсизлигине, жер ҳәм суўдан ақылға уғрас пайдаланыўға бурылыс болды. 2026-2030-жыллар жуўмақлаўшы ҳәм көп тәреплеме шешиўши басқыш болып табылады. Енди реформаларды тек ғана даўам еттириў емес, ал нәтийжелерин ислеп шығарыўшы ушын жумыс ислейтуғын системаға байланыстырыў әҳмийетли.

Майдан ритминде қаржыландырыў

Аўыл хожалығында пул ҳәм өним ҳәр қыйлы календарьлар менен жасайды. Туқым, төгин, жанылғы, суў, өсимликлерди қорғаў ҳәм мийнетке өним сатылмастан көп бурын ҳақы төленеди. Бир мәрте жаўын жаўыўы, суўғарыўдың кешигиўи, баҳаның кескин өзгериўи ямаса логистикадағы үзилис пуқта есапланған графикти бузыўы мүмкин. Егер кредит төлеми өним писпей турып ямаса бағ толық өним бере басламастан бурын әмелге асса, рентабелли хожалық та қәўипли болып қалады.

Буннан әпиўайы, бирақ принципиал жуўмақ келип шығады: финанслық өним биологиялық ҳәм өндирислик циклге сәйкес келиўи керек. Мәўсимлик жумыслар ушын қысқа мүддетли айланба кредит керек. Интенсив бағ ямаса жүзимзарға - жеңиллетилген дәўир менен узақ мүддетли қаржыландырыў. Музлатқыш, сортлаў линиясы ҳәм қайта ислеў кәрханасына - келешектеги түсимге байланысқан график тийкарында инвестициялық кредит. Экспортёрға - саўданы қаржыландырыў ҳәм шәртнаманы қамсызландырыў. Климат рискли аймақтағы хожалық ушын қолайлы қамсызландырыў қорғаўы.

Бундай дифференцияласыў ҳәзир пайда болмақта. Интенсив бағлар жаратыў ушын 14 процентлик кредитлер 3 жыллық жеңиллетилген дәўир менен 7 жылға ажыратылады. 2026-жылы шарўашылық жойбарларына тартылған ресурслардың 157 миллион доллары тийкарғы қарызды 10 жылға ҳәм 3 жылға кешиктирип кредитлеў имканияты менен бағдарланады. Оларды сақлаў, қадақлаў ҳәм экспорт етиў ушын айрықша компенсация илажлары енгизилмекте. Бул қарарлардың экономикалық мәниси мүддеттиң өзи ушын мүддетти созыўда емес, ал төлемниң жойбар ислей баслаған ўақытқа сәйкес келиўинде.

Ҳәр бир бағдардың өз қәўип-қәтер түйини бар. Пахташылық ҳәм ғәллешиликте - атыз жумысларын өз ўақтында қаржыландырыў ҳәм суў менен тәмийинлеў. Мийўе-овощ тараўында саўда дәўири қысқа, суўытқышлар жетиспейди. Бағшылықта - жыллық толық өним алыўды күтиў. Шарўашылықта - азық-аўқат ҳәм энергия баҳасы, маллардың саламатлығы. Ыссыхана хожалығында - энергия жумсалыўы. Қайта ислеўшиде - резервлер ҳәм дебитор қарыздарлық, экспортёрда - логистика, валюта ҳәм шәртнаманың орынланыўы. Бундай ҳәр қыйлы цикллар ушын бирден-бир ставка ҳәм бирдей мүддет тең болмаған шәртлерди келтирип шығарыўы мүмкин.

Соның ушын банк кредити менен бирге факторинг, форвард шәртнамалары, қойма гүўалықлары, аграр тилхатлар, лизинг, кепиллик, кооперациялық қаржыландырыў да раўажланыўы керек. Қураллардың таңлаўы қанша кең болса, ҳәр бир өндирис мәселеси жаңа қарыз бенен шешилиўи қәўпи сонша аз болады.

Қәрежетти қоллап-қуўатлаўдан нәтийжени қоллап-қуўатлаўға шекем

2025-жылы пахта ҳәм ғәлле жетистириўди қаржыландырыў, аўыл хожалығы техникаларын сатып алыў ҳәм суўды үнемлейтуғын технологияларды енгизиўге 29 триллион сум қаратылды. Буннан тысқары, тараўға 2,35 триллион сум субсидиялар ажыратылған. 2026-жылы пахта ҳәм ғәлле өними, субсидиялар ҳәм басқа да аграр қәрежетлер ушын 34 триллион сумнан аслам қаржы нәзерде тутылған. Қоллап-қуўатлаў көлеми үлкен. Енди оның нәтийжелилиги хожалықлардың қаншелли өз алдына жумыс алып барыўы менен анықланыўы керек.

Кейинги басқыш - кредит рейтинги болып, онда тек ғана алдынғы қарызлар емес, ал жойбардың келешектеги турақлылығы да есапқа алынады. "А" категориясындағы хожалықлар ушын ставканы 2 процентлик пунктке, "В" категориясындағылар ушын 1 процентлик пунктке азайтыў усыныс етилмекте. Бирақ, 93 мыңнан аслам фермерлердиң рейтинги кредит тарийхы узақ болмаған киши хожалық ушын жабық есикке айланбаўы керек. Онда бизнес режениң сапасын, агротехнологиялық картаны, суўдан пайдаланыў имканиятын, қарыйдар менен шәртнаманы, қамсызландырыўды, өз қаржысы ҳәм реал ақша ағымын көриў зәрүр. Шешим түсиндириўшең, қәте мағлыўматлар болса тезлик пенен дурысланыўы керек.

2025-жылдың бәҳәринде аўыл хожалығы қәўип-қәтерлерин қамсызландырыў ҳаққында нызам қабыл етилгени әҳмийетли басқыш болды. 2026-жылдан баслап пахта, ғәлле ҳәм ыссыхана өнимлерин ықтыярый қамсызландырыў раўажландырылып, қамсызландырыў сыйлығының ярымын бюджеттен қаплаў нәзерде тутылмақта. Бул зыянды кеш қайтарыўдан ислеп шығарыўшы, қамсызландырыўшы ҳәм мәмлекет ортасында алдыннан бөлистирилген қәўипке өтиўди билдиреди. Бирақ қамсызландырыў полиси қурғақшылық, суў жетиспеўшилиги, аяз, боран, ыссы, өсимлик ҳәм ҳайўан кеселликлерин түсиникли баҳалағанда ҳәм өз ўақтында төленгенде ғана мәниске ийе болады. Ғалабалық тәбийғый қәўип-қәтерлер ушын қайта қамсызландырыў, метеорологиялық ҳәм спутник мағлыўматлары, бир қатар жағдайларда болса алдыннан белгиленген көрсеткиш бойынша төлеў жолға қойылатуғын индекс өнимлери зәрүр. Фермер ушын жәрдемди гезектеги егис тамам болғаннан кейин емес, ал өндирис циклин сақлап қалыў мүмкин болған ўақытта алыў әҳмийетли.

Қызыл зонадан жасыл траекторияға

Агросанаат комплексин санластырыў өз алдына шырайлы жойбар емес, ал финанслық турақлылық инфраструктурасын қурайды. Егер светофордың түсиникли тилинен пайдаланатуғын болсақ, реформалардың басында көплеген процесслер "қызыл" аймақта болған (бөлек-бөлек реестрлер, қағаз мағлыўматнамалар, мағлыўматларды қайта киргизиў, субсидиялардың кешигиўи, жер, суў, кредит ҳәм өним ҳаққындағы мағлыўматлардың салыстырмалығы төмен болған). 2023-жылға келип тараўдың санлы контуры "жасыл" бағдарға өтти. Бул рәсмий рейтинг ямаса жумысты жуўмақланған деп есаплаў ушын тийкар емес, ал бөлек-бөлек шешимлерден бирден-бир архитектураға реал өтиўдиң көриниси.

Аграр тараўдағы реформалардың әҳмийетли басқышы 2023-жылы "Санлы аўыл хожалығы" бирден-бир интеграцияласқан платформасы қурамында "Агроплатформа" мәлимлеме системасының жаратылыўы менен нормативлик жақтан беккемленди. Ол арқалы пахта, ғәлле, мийўе-овош өнимлерин жеңиллетилген түрде қаржыландырыў, арзалар, фючерс ҳәм кредит шәртнамалары, қамсызландырыў ҳүжжетлери ҳәм орынланған жумыслар ҳаққындағы актлер басқышпа-басқыш электрон түрге өткериледи. Ислеп шығарыўшылардың бирден-бир реестри, жерден пайдаланыўшыларды электрон идентификациялаў ҳәм егинлердиң санлы картасы мағлыўматлар топламын емес, ал пүткил өндирислик циклди көриў имканиятын береди. Усы жылы Өзбекстан Республикасы Аўыл хожалығы министрлигиниң геомәлимлеме системасы ESRI User Conference - ESRI бағдарламаларынан пайдаланыўшылардың ири халықаралық конференциясы шеңберинде географиялық мәлимлеме системалары тараўындағы жетискенликлери ушын сыйлықланғаны жергиликли қәнигелер тәрепинен жаратылған инфраструктураның жетилискенлигиниң айқын белгиси болды.

Субсидияларды санластырыў бул логиканы даўам еттиреди. Республикамыздың аграр тараўында 50 ден аслам қоллап-қуўатлаў түрлери әмел етпекте. 10 нан аслам министрлик ҳәм уйымлардың мәлимлеме системалары болса "Агросубсидия" IТ менен интеграцияланбақта. 2026-жылы 1,3 триллион сумлық төлемлерди проактив түрде, айрықша мүрәжатсыз бериў, бир қатар тәртиплер бойынша мүддетти бир айдан 15 күнге қысқартыў нәзерде тутылмақта. Фермер хожалығы ушын үнемленген 2 ҳәпте - бюрократиялық майда-шүйде емес, ал ресурсты өз ўақтында сатып алыў ҳәм қымбат қыска мүддетли қарыз алмаў имканияты болып есапланады.

Кейинги ўазыйпа - ислеп шығарыўшының бирден-бир санлы профили. Онда жер участкасы, егинлер, суў, өнимдарлық, кредит, салық, қамсызландырыў, субсидия ҳәм өнимди сатыў ҳаққындағы мағлыўматлар бирлестирилиўи керек. Бирақ санлы мәмлекет әдалатлы болып қалыўы шәрт: ислеп шығарыўшының өзи өз мағлыўматларын көриўи, қарардың себебин түсиниўи ҳәм қәтени дурыслаўдың әпиўайы механизмине ийе болыўы керек.

Аграр илимниң жаңа статусы

Өзбекстан Президенти Шавкат Мирзиёев 2025-жыл 10-декабрь - Аўыл хожалығы хызметкерлери күни мүнәсибети менен тараў ўәкиллери менен ушырасыў өткерип, "Илим ҳәм излениў болмаған жерде раўажланыў да, өсиў де болмайды, деп қайта-қайта айтыўдан шаршамайман", деп атап өткен еди. Мәмлекетимиз басшысының бул сөзлери, әсиресе, надурыс қарардың баҳасы тек ғана ақша менен емес, ал жоғалтылған мәўсим, суў, зүрәәт ҳәм мыңлаған шаңарақлардың дәраматы менен өлшенетуғын аўыл хожалығы ушын оғада әҳмийетли.

Президентимиздиң 2026-жыл 13-марттағы пәрманы менен Аўыл хожалығы министрлиги жанында Өзбекстан аўыл хожалығы илимлери академиясы шөлкемлестирилди. Ол фундаментал ҳәм әмелий изертлеўлерди белгилеў ҳәм муўапықластырыў, қысқа ҳәм узақ мүддетли бағдарламаларды қәлиплестириў, аўыл хожалығы, жер ҳәм агросанаат комплексине байланыслы қарарларды илимий экспертизадан өткериўде қатнасатуғын мәмлекетлик илимий мәкеме статусына ийе болды. Тараўға байланыслы илимий шөлкемлер академия системасына өткерилип, Республикалық агрохызметлер орайы технологиялар ҳәм қолланбалардың өндириске енгизилиўин тәмийинлеўи керек.

Ислеп шығарыўшы, исбилермен ҳәм изертлеўши биргеликте шешимди реал шараятларда тексеретуғын Living Lab форматындағы жойбарлар нәзерде тутылған. Академияның илимий ҳәм инновациялық жойбарларын мәмлекет тәрепинен қоллап-қуўатлаў қосымша түрде жылына 50 миллиард сумға шекем болыўы мүмкин. Соның менен бирге, патентлер, халықаралық басылымлар, илимий жойбарлар, сырт елли шериклер менен изертлеўлердиң санын көбейтиў, ең әҳмийетлиси, ислеп шығарыўшыларды агро мәсләҳәтлер ҳәм технологиялар трансфери менен қамтып алыўды бир неше есеге кеңейтиў бойынша өлшенетуғын ўазыйпалар қойылды.

Жаңа статус әйне ўәкиллик ҳәм жуўапкершилик байланысы менен әҳмийетли. Илим есабатлар саны менен емес, ал ыссы ҳәм суў жетиспеўшилигине шыдайтуғын сорт, өзине түсер баҳаны азайтыўшы технология, малларды сақлап қалыўшы ветеринариялық шешим, банк ҳәм фермерге қәўипти анығырақ баҳалаўға жәрдемлесетуғын модель менен жуўап бериўи керек. Академия системасында жас академик, профессор, пондент-коррес ағзасы ҳәм академик статуслары нәзерде тутылған. Бул профессионал вертикал жаратады, бирақ оның абырайы билимниң майданға қаншелли тез жетип барыўы менен белгиленеди.

Билимлендириў, илим ҳәм өндирис - бир пүтин шынжыр

Ең күшли академия да жалғыз өзи тараўды өзгерте алмайды. Аўыл хожалығы министрлиги қағыйдалар белгилеп, мағлыўматларды бирлестирген, академия илимий күн тәртибин қәлиплестирген, Ташкент мәмлекетлик аграр университети қәнигелер таярлап, шешимлерди сынақтан өткерген, Азық-аўқат ҳәм аўыл хожалығы тараўындағы стратегиялық раўажланыў ҳәм изертлеўлер халықаралық орайы (ISCAD) экономикалық нәтийжени баҳалаған, фермер ҳәм исбилерменлер буның барлығын өндирис ҳәм базар тәрепинен сынап көрген жерлерде нәтийже пайда болады.

Аўыл хожалығы министрлиги бул системада архитектор рольин атқарады, себеби ол стратегиялық мақсетлерди бюджет, кредит, субсидия, қамсызландырыў, жер ҳәм суў сиясаты, санлы платформалар ҳәм аймақлық орынлаў менен байланыстырады. Ҳәр қыйлы ведомстволық системалардың "бир тилде сөйлесиўи", мәмлекетлик жәрдемниң керекли хожалыққа өз ўақтында келиўи оның сиясатына байланыслы.

ТМАУ ақыллы аўыл хожалығы ушын кадрлар таярлаўдың әҳмийетли майданшасына айланбақта. 2026-жылғы қарарлар оны бәсекиге шыдамлы бағдарламалар, жаңа билимлендириў технологиялары, илим, билимлендириў ҳәм өндиристиң реал интеграциясына бағдарламақта. Мәселен, 2026/2027-оқыў жылынан баслап 3 жыллық бағдарламалардың әмелий бөлеги күшейтиледи: оқыған сайын реал өндирис орталығындағы жумыс үлеси артып барыўы керек. "Future Farmers" басламасы ҳәм оқыў-өндирис майданларының ажыратылыўы студент топарларына лаборатория жумысы ушын да, белгили бир майдан, өним, ресурслар балансы ҳәм экономикалық нәтийже ушын да жуўап бериў имканиятын береди.

Дүзилип атырған модель аграр билимлендириўдиң мазмун-мәнисин өзгертеди. Болажақ агроном, әлбетте, топырақ ҳәм өсимлик ҳаққындағы билимлерге, сондай-ақ, спутник картасын оқыў, ығаллық датчиги менен ислеў, суўдың нәтийжелилигин есаплаў, хожалықтың ақша қаржыларын билиўге де итибар қаратыўы керек. Инженер автоном техникаларға хызмет көрсетиўи, зоотехник ҳайўанларды бақлаў мағлыўматларын талқылаўы, экономист климат ҳәм өндирислик циклди есапқа алған ҳалда инвестицияны баҳалаўы керек. Оқытыўшы ҳәм изертлеўши болса өндиристен тек ғана мақала ушын тема емес, ал нәтийжесин өлшеў мүмкин болған ўазыйпаны да алыўы керек.

ISCAD өз гезегинде, тараў ҳәм мәмлекетлик сиясат арасында аналитикалық көпир ўазыйпасын атқарады. Орай стратегиялық режелестириў, агроазық-аўқат базарларын үйрениў, инвестициялық жойбарлар, халықаралық финанс институтлары қаржыларының нәтийжелилиги ҳәм реформалардың нәтийжелерин баҳалаў мақсетинде шөлкемлестирилген. Оның аграр стратегияны әмелге асырыўға қосатуғын үлеси ислеп шығарыў мағлыўматларын түсиникли шешимлерге айландырыўдан ибарат болыўы керек: қайсы жерде кредит ҳақыйқатында да дәраматты арттырды, қайсы субсидия суўды үнемлеўге жәрдем берди, қайсы регионаллық қәўип-қәтер қамсызландырыўды талап етеди, қайсы жойбар финанслық модельди өзгертиўди талап етеди.

Егер цикл жабық болса, интеграция толық болады. Өндирис машқаланы қәлиплестиреди. Оның шешимин университет ҳәм илимий институт излемекте. Академия экспертиза өткерип, изертлеўлерди муўапықластырады. ISCAD экономикалық ҳәм социаллық нәтийжени есаплайды. Министрлик стандарт, қоллап-қуўатлаў бағдарламасы ямаса санлы хызметти өзгертпекте. Кейин нәтийже және майданда тексериледи. Әне усындай цикл билимди өнимдарлыққа, бюджет қәрежетлерин раўажланыўға айландырады.

Жасалма интеллект: ерисилген ҳәм күтилип атырған нәтийжелер.

Аграр тараў ушын ЖИ фантастика болыўдан қалды. Ол космосүўретлер ҳәм сенсорлардың мағлыўматларын анализлейди, өнимди болжайды, өсимликлердиң стресин анықлайды, суўғарыўды есаплайды, шөплерди таныйды, ыссыхананы басқарыўға жәрдем береди, ҳайўанлардың саламатлығын бақлайды. Өзбекстан ушын 3 бағдар айрықша әҳмийетли: суўды үнемлеў, қәўип-қәтерлерди ерте анықлаў ҳәм хожалықтың финанслық турақлылығын анығырақ баҳалаў.

2024-жылы қабыл етилген 2030-жылға шекем жасалма интеллект технологияларын раўажландырыў стратегиясы аўыл хожалығын тиккелей тийкарғы тараўлар қатарына киргизеди. Өнимдарлықты прогнозлаў, ресурсларды басқарыў, топырақ ҳәм егинлерди аралықтан қадағалаў, техникаларды қадағалаў, ығаллықты баҳалаў, суў ҳәм төгинлерди үнемлеў, шарўашылық, қусшылық ҳәм балықшылықты бақлаў сыяқлы ўазыйпалар орынланады. Солай етип, ЖИ сыртқы мода емес, ал жаратылып атырған санлы аўыл хожалығы системасының аналитикалық қатламына айланыўы керек.

Жасалма интеллектти енгизиўдиң әмелий жолын шекленген "пилот" ҳәм алдыннан белгиленген өлшемлерден баслаў керек. Суўғарыў ушын - бир кубометр суўдан алынатуғын дәрамат, кеселликти анықлаў ушын - алдын алынған жоғалтыўлардың үлеси, ноқатқа салыў ушын - өнимдарлықты төменлетпей, препаратты үнемлеў, шарўашылық ушын - маллардың өнимдарлығы ҳәм саламатлығы, кредитлеў ушын - қаржы ағымы прогнозының анықлығы ҳәм киши хожалықларды кемситиўдиң жоқ екенлиги. Ғәрезсиз баҳалаўдан соң технология университет, агрохызметлер, банклер, қамсызландырыў компаниялары ҳәм санлы платформалар арқалы кеңейтилиўи мүмкин.

2030-жылға шекем нәтийжелилик прогнозы ҳәм өлшемлери

2026-жылда академияның жаңа статусы, аграр билимлендириўди жаңалаў, санлы реестрлерди интеграциялаў, проактив субсидияларды иске қосыў, агросуғараны раўажландырыў ҳәм рейтинг модельин қәлиплестириў тийкарын жыйнаў тийкарғы ўазыйпаға айланады. Бул жерде асықпаў керек: баҳа - мағлыўматлар сапасының жоғалыўы. Пүткил мәмлекетке тарқалған қәте әсте "пилот"тан қымбат.

2027-2028-жылларда факторинг, форвард шәртнамалары, қоймахана қаржыландырыўы, индексли қамсызландырыў, суўды үнемлейтуғын шешимлер, ресурсларды анық киргизиў ҳәм хожалықларды санлы тәмийинлеў сыяқлы сынақтан өткен қуралларды кеңейтиўге өтиў логикалық болып есапланады. Академия ҳәм ТМАЎ технологияларды еркин баҳалаўы, ISCAD олардың өзин ақлаўы ҳәм аймақлық нәтийжесин есап-санақ етиўи, министрлик болса нәтийже дәлилленген тараўға жәрдем көрсетиўи керек.

2029-2030-жылларға барып система айырым қәрежетлерди компенсациялаўдан өлшенетуғын нәтийжени қоллап-қуўатлаўға өтиў имканиятына ийе болады. Субсидия суўдан пайдаланыўдың азайыўы, рәсмий түсимниң өсиўи, шығынлардың азайыўы, қайта ислеўдиң көбейиўи ямаса кредиттиң өз ўақтында қайтарылыўы менен байланыстырылыўы керек. Онда шараятлар аймақлар кесиминде ҳәр қыйлы болыўы керек: суў тамтарыс болған аймақларда, бәринен бурын, суўды үнемлеў ҳәм қамсызландырыў, мийўе-овощларды сақлаў ҳәм логистика, шарўашылықта от-жем, генетика ҳәм ветеринариялық мониторинг, киши хожалықлар көп болған аймақларда кооперация ҳәм техникадан биргеликте пайдаланыў зәрүр.

Реформаның қадағалаў қуралы бир мәртелик есабат емес, жыллық диагноз қойыў болыўы керек. Онда касса үзилисиниң даўамлылығы, қарызлар бойынша төлемлердиң пул ағысындағы үлеси, бир гектардан алынатуғын операциялық дәрамат, кубометр суўдан алынатуғын дәрамат, сақлаў ҳәм тасыўдағы жоғалтыўлар, қамсызландырылған майданлардың үлеси ҳәм субсидия алыў тезлигин көриў әҳмийетли. Сондай-ақ, өнимдарлық кемейсе, суў тамтарыс болса, ресурслардың баҳасы көтерилсе ямаса экспорт түсимлери кешиксе, хожалықта қандай жағдай жүзеге келиўи ҳаққында стресс-сценарийлер зәрүр.

Бундай қатнас аграр сиясат көринисиниң өзин де өзгертеди. Мәмлекет тек ғана қаржы дереги емес, ал турақлы орталықтың шөлкемлестириўшисине айланбақта. Банк шахсы жоқ қарыз алыўшыны емес, ал өндирислик цикл ҳәм қәўипти көреди. Илимпаз енгизиўге жуўапкер. Университет - компетенциялар ушын. Аналитикалық орай - дәлиллеў ушын. Фермер тарқалған хызметлер топламын емес, ал түсиникли раўажланыў бағдарын алады.

2030-жылға барып, кредитлерди көбирек өзлестирген аўыл хожалығы емес, қайсы хожалық режелестириў, қамсызландырыў, суўды үнемлеў, билимнен пайдаланыў, базарға шығыў ҳәм жумсалған қаржыларды өз ўақтында қайтарыў қәбилетине ийе болса, сол күшли болады. Жаңа Өзбекстан аграр стратегиясының күши - жер ҳәм мағлыўмат, илим ҳәм өндирис, мәмлекеттиң ерк-ықрары ҳәм мүлк ийесиниң өз жуўапкершилигинде. Әйне усы бирикпе қаржылай қоллап-қуўатлаўды турақлы дәраматқа, технологиялық раўажланыўды аўыл абаданлығы ҳәм мәмлекеттиң азық-аўқат қәўипсизлигине айландырыўға уқыплы.

***

Ғәрезсизлик жылларында Өзбекстан аўыл хожалығы сапа жағынан өзгерди. Әмелге асырылып атырған реформалар нәтийжесинде базар механизмлерин қәлиплестириў, өндиристи диверсификациялаў, экспорт потенциалын кеңейтиў, тәбийғый ресурслардан ақылға уғрас пайдаланыўда инновациялық шешимлерди енгизиў ушын шараятлар жаратылды. Президентимиз Шавкат Мирзиёевтиң ерк-ықрары менен кең көлемли реформалар жаңа пәт пенен раўажланып атырған кейинги жылларда бул процесслер айрықша пәт алды.

Бүгинги күнде 35 жыллық ғәрезсиз раўажланыў жолымызға нәзер таслап, аграр тармақта ерисилген жетискенликлер инсан мәпине қаратылған мәмлекетлик сиясаттың табыслы әмелге асырылып атырғанының, экономикалық турақлылықтың беккемленип, халықтың турмыс сапасы артып атырғанының ең айқын дәлиллеринен бири екенин исеним менен атап өтиў мүмкин. Өзбекстанның заманагөй аўыл хожалығы бай тарийхый мийрас пенен инновациялық көзқарасларды бирлестирип, исенимли раўажланып бармақта.

 

Саидасрор Гулямов.

Академик.

Саидаъло Саиднабиев.

Өзбекстан Республикасы Президенти жанындағы

Стратегиялық раўажланыў ҳәм реформалар

агентлигиниң жетекши қәнигеси.