- Сурхандәрья тек ғана сулыў ҳәм гөззал аймақ емес, ал руўхый дүньясы, жоқары басламасы ҳәм абырайы күшли инсанлардың жери. Сурхандәрьяны раўажландырыў - Жаңа Өзбекстанның қубла таянышын беккемлеў, - деди мәмлекетимиз басшысы сөзиниң басында.
Өткен дәўирде ўәлаятта улыўма баҳасы 5 миллиард долларлық 8 мыңнан аслам жойбар иске қосылған. Қытай, АҚШ, Россия, Ҳиндстан, Австрия, Венгрия ҳәм басқа да мәмлекетлер менен және 10 миллиард долларлық инвестиция ҳәм саўда бойынша келисимлерге ерисилди.
Кейинги тоғыз жылда мектепке шекемги билимлендириўге қамтып алыў дәрежеси 28 проценттен 68 процентке жеткен. 23 жаңа мектеп қурылды, 448 и оңланды. Қосымша 102 мың оқыўшы орны жаратылды. Усы дәўирде 32 мың шаңарақ 688 көп қабатлы турақ жайдан турақ жай алды. Ангорда, Байсында, Жарқорған, Сариосия ҳәм Термиз районларында "Жаңа Өзбекстан" массивлери шөлкемлестирилди.
"Тўпаланг" суў сақлағышының суўынан пайдаланыў" жойбары нәтийжесинде Термиз қаласы ҳәм ўәлаяттың 10 районындағы 563 мың халықтың ишимлик суўы тәмийнаты жақсыланды.
Мәжилисте ўәлаят ҳәм район ҳәкимлери алдында усы жылы инвестиция көлемин 3 миллиард долларға, экспортты 1 миллиард долларға жеткериў ўазыйпасы турғаны атап өтилди. Кәмбағаллықты 2,8 процентке, жумыссызлықты 4,5 процентке түсириў, Термиз, Ангор, Денов, Жарқорған, Қызырық ҳәм Музрабат қалаларын кәмбағаллықтан ҳәм жумыссызлықтан жырақ аймаққа айландырыў әҳмийетли екенлиги атап өтилди.
Ўәлаят экономикасында санааттың үлеси соңғы 9 жылда 5 есеге өсип, 10 процентке жеткен болса да, елеге шекем жетерли емес. Санаат өндирисин буннан былай да арттырыў мақсетинде кәнлерди өзлестириўди жеделлестириў зәрүр екенлиги атап өтилди.
Усы жылы Байсындағы "Санжар", Алтынсайдағы "Оқсуў", келеси жылы "Фангарт" кәнлеринде көмир қазып шығарыўды баслаў бойынша тапсырма берилди. Қубла Африканың «Sosol» компаниясы көмирден полипропилен, полиэтилен ҳәм каучук ислеп шығарыўға қызығыўшылық билдирди. Қытайлы инвесторлар Сариосиёдағы "Қарақон", "Жемсонит", "Чукур", "Байрам-1" кәнлерине 1 миллиард доллар инвестиция киргизиўге таяр. Байсындағы "Безактоп" кәнинде тәбийғый тас резервлери изертленбей атырғаны атап өтилди. Бундай майданларда зәрүр жумысларды баслаў ўазыйпасы қойылды.
Термиз қаласындағы Халықаралық саўда орайының жумыс нәтийжелери айрықша атап өтилди. Өткен жылы бул жерге 800 мыңнан аслам Аўғанстан пуқарасы келген, экспорт көлеми 320 миллион долларды қураған.
Орайдың аймағы 1 мың гектарға шекем кеңейтиледи. Жаңа жойбарлардың әмелге асырылыўы менен исбилерменлик жумысының көлеми ҳәм қарыйдарлар ағымы бир неше есеге артатуғыны атап өтилди. Нызам үстинлигин тәмийинлеў мақсетинде орай аймағында арнаўлы прокуратура ҳәм ишки ислер уйымларының бөлимлери шөлкемлестириледи.
Сондай-ақ, орай аймағындағы товарлар саўдасы ҳәм хызметлер экспорт сыпатында баҳаланып, оларға қосымша қун салығының ноллик ставкасы қолланылатуғыны атап өтилди.
Президентимиз аўыл хожалығы имканиятлары ҳаққында сөз етип, ўәлаятта 35 мың гектар қыйтақ жерден жылына 3-4 мәрте зүрәәт алынып атырғанын, бундай көрсеткиш басқа бирде-бир аймақта жоқ екенлигин атап өтти.
Термиз районындағы "Қыйтақ жер мектеби"ниң унамлы тәжирийбесин ўәлаятқа енгизиў зәрүр екенлиги атап өтилди. Ангор, Узун ҳәм Денов районларында да усындай мектеплер шөлкемлестириў, ҳәр бир ўәлаятта екеўден "Қыйтақ жер инновациялық мектеби"н иске қосыў бойынша тапсырма берилди.
Сурхандәрья шараятында ыссыхана өнимлерин жетистириў басқа аймақларға салыстырғанда 2-3 есеге арзан екени атап өтилди. Быйыл Испанияның "Альмерия" тәжирийбеси тийкарында 1 мың гектарда қуяш пенен ысытылатуғын ыссыхана шөлкемлестириў режелестирилген. Бундай ыссыхана қурған исбилерменлерге жер 5 жыл мүддетке бийпул ижараға бериледи ҳәм 3 жылға жер асты суўы төлеминен азат етиледи.
Ўәлаяттың және бир үлкен резерви жайлаўлар екени атап өтилди. Атап айтқанда, Байсында 197 мың гектар жайлаў бар. Дарбанд дәрьясындағы насосларды қайта тиклеп, суў жеткерип бериў арқалы 10 мың гектар жайлаў пайдаланыўға киргизиў мүмкин.
Резерв жайлаўларды өзлестириў ушын аукциондағы басланғыш баҳа нормативлик баҳасының 1 проценти муғдарында белгиленетуғыны атап өтилди. Аукцион арқалы жер алған исбилерменлерге 10 жыл мүддетке, 4 жыл жеңиллетилген дәўир менен 14 проценттен кредит ажыратылады. Сондай-ақ, ҳәр 10 гектарға суў жеткерип бериў ушын 120 миллион сумға шекем субсидия бериледи.
Қусшылық, шарўашылық, пал ҳәррешилик тараўларындағы жойбарларды әмелге асырыў илажлары белгиленди.
Жол ҳәм транспорт инфраструктурасы региондағы ең әҳмийетли машқалалардан бири болып қалып атырғаны атап өтилди. Ҳәзирги ўақытта Байсын ҳәм Деновды байланыстыратуғын 111 километр автомобиль жолын цемент-бетон менен қаплаў жойбары әмелге асырылмақта. Жол иске қосылғаннан соң жүк ағымы 2 есеге артып, тасыў ўақты 3 сааттан 1,5 саатқа шекем қысқарыўы күтилмекте.
Усы жылы мәмлекетимизди Аўғанстан ҳәм Тәжикстан менен байланыстыратуғын 178 километрлик магистралды капитал оңлаў, "Ташгүзар - Байсын - Қумқорған" участкасын тезжүрер поездлардың ҳәрекетине бейимлестириў, "Қумқорған - Қудықлы" темир жолын электрлестириў жумыслары басланады. Термиз - Стамбул ҳәм Термиз - Дубай жөнелислери бойынша жаңа авиарейслердиң ашылыўы режелестирилген.
Сондай-ақ, бәринен бурын, Шўрчи, Денов, Сариосиё, Шерабад ҳәм Байсундан Термизге шекемги жөнелислерге жаңа автобуслар алып келинеди.
Музрабат тарийхында биринши мәрте 56 мың халықты орайласқан ишимлик суўы менен тәмийинлеў жойбары жылдың ақырына шекем жуўмақланатуғыны мәлим етилди. Музрабат, Алтынсай, Ангор, Қызырық ҳәм Байсын орайларына ақаба суў тармағын тартыў жойбарлары басланады.
"Ғәрезсизликтиң 25 жыллығы" ири газди қайта ислеў комплексиндеги технологиялық қыйын машқала шериклер менен биргеликте илимий шешим табылғаны атап өтилди.
- Аварияны тоқтатып, бир ўақыттың өзинде Сурхандәрья экономикасына күшли түртки беретуғын жойбарды иске қосамыз, - деди Президент.
Мәмлекетимиз басшысы ўәлаяттың туризм потенциалына да тоқтап өтти.
Аймақта Ал-Ҳаким ат-Термизий, Султан Саодат, Кокилдор ата, Қырққыз сыяқлы 150 ден аслам мәдений мийрас объектлери бар екенлиги атап өтилди. Альпинизм, треккинг ҳәм экотуризм ушын Ҳиссар, Байсынтағ, Куҳитанг ҳәм Бабатаўда үлкен имканиятлар бар. Бул имканият толық иске қосылса, жылына 1 миллиард долларға шекем туризм дәраматын тәмийинлеў мүмкин.
Ески Термиз естелиги еле толық үйренилмегени атап өтилди. Фаёзтепа, Қаратөбе, Далварзин, Зурмалы сыяқлы буддизм мәденияты естеликлери әтирапында туризмди раўажландырыў арқалы Япония, Корея, Қытай ҳәм Таиландтан жылына 500 мыңға шекем туристлерди тартыў мүмкин.
Атап өтилгениндей, Сурхандәрьяда 8 мыңнан аслам жаслар гүрес пенен турақлы шуғылланады. Усы жылы Денов қаласындағы "Замондош" дем алыў орайы негизинде палўанлар ушын заманагөй оқыў-шынығыў базасын шөлкемлестириў ўазыйпасы қойылды. Байсындағы мектеп-интернатта келеси оқыў жылынан баслап спорт ҳәм улыўма билим бериўди өз ишине алған бағдарлама шөлкемлестирилиўи керек.
Мәжилисте ўәлаят белсендилери, жаслар ҳәм нураныйлар менен пикирлесилип, ҳәкимлер ҳәм жуўапкер басшылардың есабаты тыңланды. Президент белгиленген ўазыйпалардың орынланыўы үстинен қатаң қадағалаўды тәмийинлеў, ҳәр бир бағдар бойынша анық нәтийжелерге ерисиў бойынша тапсырмалар берди.
