Додалаў глобал транспорт-логистика системасындағы кең көлемли өзгерислер фонында өтти. Жеткерип бериў шынжырларын қайта форматлаў, альтернатив жөнелислерди излеў ҳәм транспорт коридорларын қадағалаў ушын бәсекиниң күшейиўи экономикалық қәўипсизликтиң әҳмийетли факторларына айланбақта.
Дәстүрий жөнелислер геосиясий қәўип-қәтерлерге дус келип атырған шараятта альтернатив транспорт артерияларының әҳмийети кескин артады. Азия ҳәм Европаны Каспий теңизи, Қубла Кавказ ҳәм Түркия арқалы байланыстыратуғын орта коридор пүткил Евразия ушын стратегиялық әҳмийетке ийе инфраструктура статусын ийелемекте.
Сөйлесиўдиң тийкарғы қатнасыўшылары арасында Қазақстан Республикасы Президенти Администрациясы баслығының орынбасары Ассел Жанасова, Европа тынышлық институтының президенти Хельга Шмид, Европа Аўқамының Орайлық Азия бойынша арнаўлы ўәкили Эдуардс Стрипрайс ҳәм регион мәмлекетлери ҳәм Европа институтларының басқа да ўәкиллери бар.
Илажда Өзбекстан атынан Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенаты Баслығының биринши орынбасары Содиқ Сафоев ҳәм Стратегиялық ҳәм регионлараралық изертлеўлер институтының директоры Э.Арипов қатнасып, Өзбекстанның Орайлық Азияда өз-ара байланыслылықты буннан былай да раўажландырыў, регионаллық бирге ислесиўди беккемлеў ҳәм транспорт коридорларын диверсификациялаў бойынша стратегиялық көзқарасын билдирди.
С.Сафоев өзиниң шығып сөйлеген сөзинде байланыслылық товарларды ҳәрекетлендириўдиң таза техникалық мәселеси болыўдан қалғанын атап өтти.
"Бүгинги күнде бул экономикалардың турақлылығы, жеткерип бериў шынжырларының суверенитети ҳәм басым астында ашық қалыў қәбилети - геосиясий шоклар, климат өзгерислери ямаса технологиялық үзилислер болса да, стратегиялық мәселе болып есапланады", - деп атап өтти ол.
Өзбекстан транспорт инфраструктурасын модернизациялаў стратегиясын избе-из әмелге асырып атырғаны айрықша атап өтилди. Инвестициялар темир жол ҳәм автомобиль жоллары тармағын раўажландырыў, мультимодаль жөнелислерди жаратыў, шегаралардағы тәртип-қағыйдаларды әпиўайыластыратуғын ҳәм бизнес ушын логистиканың болжаў қәбилетин арттыратуғын санлы шешимлерди енгизиўге қаратылмақта. Мақсет байланысты исенимли, ашық-айдын ҳәм бәсекиге шыдамлы етиўден ибарат.
Додалаў қатнасыўшылары Өзбекстанның регионның транспорт байланыслылығын раўажландырыўға прагматикалық қатнасын жоқары баҳалады. Глобал жеткерип бериў шынжырларының қайта қәлиплесиўи шараятында Орта коридор Орайлық Азия мәмлекетлери ҳәм Европа ушын экономикалық қәўипсизликтиң әҳмийетли элементи статусын ийелеп атырғаны атап өтилди.
Сенат баслығының биринши орынбасары раўажланыўдың анық көрсеткишлерин келтирип өтти. Атап айтқанда, Орта коридор техникалық жойбардан Азия ҳәм Европаны байланыстыратуғын стратегиялық әҳмийетли жолға айланды. Өзбекстанның сыртқы саўда жүк тасыў көлеми соңғы бес жылда еки есеге көбейип, 2025-жылдың ақырына шекем 1,2 миллион тоннаға жетти. Орта коридор арқалы Европа Аўқамы мәмлекетлерине баратуғын жүклердиң үлеси 2021-жылдағы 12 проценттен 2025-жылы 28 процентке артты.
С.Сафоев жөнелис потенциалын толық жүзеге шығарыў ушын инвестицияға болған талап мәселесине айрықша тоқтап өтти. Европа тиклениў ҳәм раўажланыў банкиниң есап-санақларына бола, Транскаспий жөнелисин модернизациялаў ушын дерлик 18,5 миллиард евро талап етиледи. Бул қаржылар темир ҳәм автомобиль жолларын реабилитациялаў, ҳәрекетлениўши қурамды кеңейтиў, портлардың қуўатлылығын арттырыў, шегара өткеллерин модернизациялаў ҳәм пүткил Орайлық Азия бойлап мултимодал логистика хабларын жаратыў ушын зәрүр.
Сондай-ақ, сенатор теңизге шығыў имканияты жоқ мәмлекет сыпатында Өзбекстан ушын нәтийжели транспорт коридорларынан пайдаланыў транспорт қәрежетлери, экспорттың бәсекиге шыдамлылығы ҳәм саўда шериклерин диверсификациялаў имканиятларына тиккелей тәсир ететуғынын атап өтти. Бул имканият емес, стратегиялық зәрүрлик", - деп атап өтти ол.
Сөзиниң жуўмағында С.Сафоев Орта коридорға тек ғана инфраструктура жойбары сыпатында қарамаў керек екенлигин атап өтти. Ол өз-ара байланыслылық арқалы турақлылық, экономикалық өсиў ҳәм турақлылық бойынша улыўмалық мәплер тийкарында Европа, Орайлық Азия ҳәм Евразия бойынша шериклерди байланыстыратуғын бирге ислесиў платформасына айланыўы мүмкин.
Мағлыўмат ушын:
Каспий сиясаты орайы (Caspian Policy Center) - энергетика қәўипсизлиги, регионаллық интеграция, Каспий регионы ҳәм Орайлық Азия бойынша геосиясат мәселелери бойынша қәнигелескен Америка аналитикалық орайы.
Орта коридор (Middle Corridor) - Азия ҳәм Европаны Каспий теңизи, Қубла Кавказ ҳәм Түркия арқалы байланыстыратуғын транспорт жөнелиси геосиясий турбулентлик шараятында арқа жөнелислерге тийкарғы альтернатив сыпатында қаралмақта.
