Лого Лого-пв-уз

    Ҳудудларнинг қишлоқ хўжалиги бўйича техник самарадорлиги қандай?

    Ўзбекистон иқтисодиёти қишлоқ хўжалиги билан узвий боғланган бўлиб, бу соҳанинг ЯИМдаги улуши юқорилиги бўйича жаҳон мамлакатлари орасида 18-ўринни эгаллайди.

    Иқтисодиётида қишлоқ хўжалигининг улуши катта бўлган мамлакатлар 20 талигидан Африка қитъасидаги 17 та мамлакат, Осиё қитъасидан эса Афғонистон ва Ўзбекистон жой олган. Мазкур мамлакатлардан Нигерия кешю ёнғоғи, окра, ерёнғоқ ва ширин картошка, Танзания кунжут ва ширин картошка етиштириш бўйича жаҳоннинг етакчи уч мамлакатидан бири саналади. Ўзбекистон ўрик етиштириш бўйича дунё рейтингида Туркиядан, гилос етиштириш бўйича Туркия, АҚШ ва Чилидан, беҳи етиштириш бўйича Туркия ва Хитойдан,  ипак ишлаб чиқариш бўйича Хитой, Ҳиндистон, Вьетнам ва Таиланддан, сабзи ва шолғом етиштириш бўйича Хитойдан кейинги ўринда туради.

    Прогнозлаштириш ва макроиқтисодий тадқиқотлар институти экспертлари Ўзбекистон ҳудудларининг қишлоқ хўжалиги тармоғидаги техник самарадорлигини баҳолашга қаратилган тадқиқот ўтказди. Унда DEА (Data Envelopment Analysis) модели асосида ишлаб чиқилган Färe-Primont индексидан фойдаланилди.

    Тадқиқотда 2017-2019 йилларда Ўзбекистон ҳудудларида йирик шохли қорамол ва донли экинлар етиштиришнинг техник самарадорлиги кўриб чиқилди. Ишлаб чиқариш омиллари сифатида донли экинлар экиладиган ер майдони, ҳудудлардаги қишлоқ хўжалиги техникалари, соҳада иш билан банд аҳоли ва сарфланган органик ўғит ҳажми танлаб олинди.

    Натижалар 2017 йилда омилларнинг ялпи унумдорлик кўрсаткичи (TFP) бўйича Жиззах, Андижон ва Бухоро вилоятлари, 2018 йилда Андижон, Навоий ва Бухоро вилоятлари, 2019 йилда Қашқадарё, Бухоро ва Андижон вилоятлари етакчи ҳудудлар бўлганини кўрсатди.

    Қорақалпоғистон Республикаси 2017 йил рейтингида Қашқадарё вилоятидан кейинги ўринда (5-ўрин) бўлган. 2019 йилга келиб, 2 поғона пастга тушган . Қорақалпоғистоннинг рейтингдаги ўрни бироз пасайишига қарамай, республикада унумдорлик бу даврда 15,2 фоизга ортган. Бу эса баъзи ҳудудларда унумдорликнинг ўсиш суръати янада юқорироқ бўлганидан далолат беради. Хусусан, рейтингда 8-ўринда бўлган Самарқанд вилоятида унумдорлик 25,7 фоизга ортиб, Қорақалпоғистондан ўзиб кетган ва 6-ўринни эгаллаган. Таҳлил даврида энг секин ўсиш (6,1 фоиз) Сурхондарё вилоятида қайд этилган.

    Бундан ташқари, натижалар ишлаб чиқариш кўлами катта баъзи ҳудудлар техник самарасиз бўлиши мумкинлигини кўрсатди. Масалан, Бухоро, Наманган, Сирдарё ва Хоразм вилоятларида иқтисодий ва техник самарадорлик кўрсаткичлари ўртасида мутаносиблик кузатилган бўлса, қолган ҳудудларда тафовутлар мавжуд. Бу эса мазкур ҳудудларда ишлаб чиқариш омилларидан етарли даражада оқилона фойдаланилмаётганини билдиради.